Η ιστορία του κοριτσιού που χάθηκε στο Χάλαρο

Μαρ: Ήτο λέει κάτι παιδιά, ήτο κι ένα κοριτσάκι και έφυγε και πήγαινε προς το Χάλαρο, ξέρετε πού είναι το Χάλαρο; Πίσω.

Βαγγ: Ναι, ναι.

Μαρ: Και ήλεγεν, λέει, το κοριτσάκι πήγε να παίξου’ κουτσοκρυφτή κι έλεγε το κοριτσάκι στ’ άλλα παιδια: Πάω να δω, θα με ‘βρετε; Πάω να δω, θα με ‘βρετε; 

Βαγγ: Το παιδί ‘χάθει.

Μαρ: Την κάψανε¹ πίσω απ’ το Χάλαρο, ούτε το ‘δανε ούτε ηξέραν πού πήεν το παιδί, το κοριτσάκι αυτό. Το ‘λέαν Φανή και γι’ αυτό, λέει, εκεί πίσω ηβγάλαν όλο Φανή. Πάω, λέει, να δω θα με’ βρετε; Αλλά το κο… Ηξαφανίστει. Μας το ‘λεγε ο μπάρμπα Βασίλης.

Βαγγ: Μες στα χαρά… Στις χαράδρες θα πήγαινε.

Μαρ: Ναι και ούτε… Αλλά πώς το ‘λεεν τώρα; Πάω να δω, θα με ‘βρετε; Εκείνο κι ηξαφανίστει.

1. Κάτι κακό συνέβη

Το άρθρο Και για αυτό λέει εκεί πίσω, ηβγάλαν όλο Φανή εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Εκμάθηση αργαλειού στην Αμοργό

Ηλ: Και πού τη μάθατε, θεία, την τέχνη;

Μαρ: Στην Αμοργό, στη Χώρα. Είχα μια θεία, αδερφή της μακαρίτισσας της μάνας μου, και πήγα, εικοσιπέντε χρονώ την έμαθα. Και είχα αργαλειό κι ήρτα εδώ κι ύφαινα.

Λάρα: Εκεί μένατε, Καλοταρίτισσα;

Μαρ: Καλοταρίτισσα, μάλιστα […].

Λάρα: Είναι εκεί ο αργαλειός τώρα είπατε; Μέσα;

Μαρ: Μέσα, μέσα εκεί είναι.

Ηλ: Και λειτουργεί τώρα ο αργαλειός;

Μαρ: Όχι… Αφού τα παράτησα, δε λειτουργεί.

Ηλ: Και θεία, πώς και πήγατε να μάθετε τον αργαλειό εικοσιπέντε χρονών;

Μαρ: Ήμουνα στην Αμοργό και είχα μια θεία, κι είχεν αργαλειό, και κείνη μου `μαθε.

Λάρα: Στην Αμοργό γιατί πήγατε;

Μαρ: Ήταν η μητέρα μου από κει, η μάνα μου.

Λάρα: Και πήγατε για να μείνετε ή για να…;

Μαρ: Όχι, όχι, πήγα να δω τις θείες μου και με μάθανε εκεί αργαλειό. Μάλιστα.

Ηλ: Κι εδώ ποιος τον έφτιαξε τον αργαλειό αυτόν; Τον φέρατε από την Αμοργό;

Μαρ: Όχι. Ήτο μια γριούλα εκεί στην Καλοταρίτισσα και μου… τον αγόρασα από κείνη. Μα τότε υφαίνανε, υφαίνανε. Είχαν αργαλειά κι υφαίνανε.

Και τις τρίχες των κατσικιώ’ υφαίναμε

Οι υφάντρες της Δονούσας. Η διαδικασία της ύφανσης

Ηλ: Και ποιοι άλλοι ήταν δηλαδή που κάνανε αργαλειό πριν από εσάς;

Μαρ: Εδώ;

Ηλ: Ναι.

Μαρ: Ήτον η μακαρίτισσα η… `ην ηξέρω τι, η μαμή. Η μαμή που `χει το σπίτι εδώ, η Βαγγελιώ η Ψεύταινα ήκανε κι εκείνη αργαλειό.

Ηλ: Α, ήσασταν δηλαδή κάμποσες;

Μαρ: Ήμαστε, αλλά εκείνες… Εγώ την είχα μάθει την τέχνη στην Αμοργό και με προτιμούσαν. Μου φέρναν από το Κουφονήσι, μου φέρναν… Ο Νικολάρας, τον έχετε ακουστά; Μου φερνε τσουβάλια και μου `λεε, «Αυτά θα μου φτιάξεις» και του `φτιαχνα.

Λάρα: Τι έφερνε, μαλλί;

Μαρ: Ναι, ναι, ναι. Φάρδια τα λέγαμε εμείς πρώτα. Μου `φερνε διάφορα χρώματα, όπως είν` εκείνη η τσαντούλα.

Λάρα: Σας το `φερνε φτιαγμένο σε νήμα ή το κάνατε εσείς; 

Μαρ: Σε νήμα, σε νήμα, σε νήμα μάλιστα.

Λάρα: Αλλά εσείς εδώ τα κάνατε όλα ε;

Μαρ: Ναι. Εδώ ήβαζα… Είχαμε κάτι ψιλό, στημονάκι το `λέγα`. Ήβαλα το στημόνι και ήβαζα τα φάρδια. Το στημόνι. Το στημόνι είναι η κλωστή που βάλεις στον αργαλειό και τα δένεις. Ναι.

Δεσπ: Πόσες μέρες έπαιρνε μια κουρελού, περίπου;

Μαρ: Ε, ένα φύλλο από κει από την πόρτα μέχρι εδώ, ύφαινα ένα φύλλο την ημέρα. Από κει μέχρι εκεί, μάλιστα. Η κουρελού είναι εύκολη, εύκολη.

Λάρα: Αυτά είναι πιο δύσκολα, τα σεντόνια, τα στρωσίδια;

Μαρ: Ε πιο δύσκολα, πιο δύσκολα.

Λάρα: Πιο λεπτά ε;

Μαρ:  Ναι, ναι, ναι. Έχον κάποιοι σαΐτα και περνάγαν.

Ηλ: Είχε πρόβατα στη Δονούσα και παίρνατε μαλλί;

Μαρ: Είχε, είχε. Είχε πολλά πρόβατα, είχε, αλλά βρίσκαμε και από…

Μιχαήλ: Από την Αμοργό τα φέρνανε τα πιο πολλά μωρέ.

Μαρ: Από τη Γιάλη, από την Αμοργό.

Μιχαήλ: Νάξο.

Μαρ: Και τις τρίχες των κατσικιώ` υφαίναμε!

Λάρα: Δεν πήγαινε χαμένο τίποτα.

Μαρ: Όχι, όχι. Τώρα όλ` αυτά παιδάκι μου…

Δεσπ: Μπορείτε να υφάνετε τώρα;

Βαγγ: Όχι κοπέλα μου.

Μαρ: Όλη νύχτα τα βλέπω στον ύπνο μου.

Μιχαήλ: Θέλεις, θέλεις… Δεν είναι μόνο τα χέρια να κουνάς, είναι και τα πόδια…

Βαγγ: Μέχρι τις τρεις η ώρα τα μεσάνυχτα ύφαινε για να κάμει… Να στείλει τον αδερφό μου να σπουδάξει.

Α κουρελούδες, κουρελούδες ύφαινα βουνά

Χάρισμα παλιών υφαντών

Μαρ: Ήρτεν κάποιος, κάποιος ο Λευτέρης που `ναι κει πίσω, που `χει σπίτι εκεί πίσω, και είχα ένα στρωσίδι στο παράθυρο παρμένο εκεί… λιωμένο, χωνεμένο, και μου λέει: «Δώσε μου το και πες μου τι θέλεις να σου δώσω.» Για έθιμο, να το πάρει παλαιό.

Δεσπ: Και του το δώσατε;

Μαρ: Ω τι να το κάμω; Και να μου το πληρώσει σιγά, αφού είναι κομ… Κουρέλια.

Ηλ: Κουρέλια ε;

Μαρ: Ε ναι. Α κουρελούδες, κουρελούδες ύφαινα βουνά.

Το άρθρο Στην Αμοργό πήγα εικοσιπέντε χρονώ και έμαθα και είχα αργαλειό κι ήρτα εδώ κι ύφαινα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.