Λεφτά στους οργανοπαίχτες για να χορέψεις. Γλέντια στον καφενέ

Η: Είχανε και στίχους δικούς τους;

Ν: Ταιριάζανε ναι, ταιριάζουνε τραγούδια. Άμα χορεύεις, ξέρουνε ποιος είσαι, τι είσαι, σου ταιριάζαν ένα τραγούδι και κείνη την ώρα ρίχνεις και λεφτά στους χορούς που κάναμε. Στον καφενέ όταν ήμουνα μικρός. Εκεί παίζανε τις γιορτές και το λέγαμε καφενέ. Ήταν του συχωρεμένου του Συμιακού εκεί ο καφενές. Ξέρεις πού είναι ο καφενές; Αυτό πρέπει να το δεις, αυτό έχει ιστορία, ο καφενές. Εκεί μέσα παίζανε, χορεύανε. 

Η: Κι ο καφενές τι ήτανε δηλαδή, ποιος τον είχε;

Ν: Καφενείο. Ο Μπαρμπα-Λιας. Ο Γραμματικός τον είχε; Ο Μπαρμπα-Λιας τον είχε; Ήταν του Συμιακού και το `δωσε στα παιδιά του […] και το `χανε καφενείο, το λέγανε καφενέ. Είχε πιοτά μέσα, καφέδες, κίτρο, μέντα, εκείνα ήταν τα πιοτά μας τότες. Κίτρο, μέντα, κάτι άλλα, ούζο βέβαια κι αυτά, κρασάκι, και κει γινόταν τα γλέντια. Χορεύαν, τραγουδούσαν.

Η: Και τους πληρώνατε τους οργανοπαίχτες;

Ν: Ναι, όταν βγήκες να σηκωθείς να χορέψεις, να κάνεις έναν κάβο παράγγειλες το τραγούδι και λες «Παίξε μου τον πολίτικο.» Ωπ! Σήκωνες απάνω και στο `λεγε. «Παίξε μου ένα συλιβριανό, παίξε μου έναν μπάλο», για σένα που παράγγειλες, ήταν παραγγελία δικιά σου και όποιους ήθελες σήκωνες εσύ που ήσουνα μπροστά, κι έβαζες και το χέρι στην τσέπη κι έριχνες, κι όσον έριχνες τόσο σου παίζανε, και σου βγάζαν τραγούδια. Άμα σταμάταγες να ρίχνεις, είπαν τα τραγουδάκια σου, κάτσε κάτω, άλλος τώρα.

Και μας έφερε κάτω στου Νικήτα την αυλή και αρχίζει άλλο πανηγύρι

Το γλέντι στο Λούρο και η πλάκα με το Ταχυδρομικό

N: Kάποιες άλλες φορές βρεθήκαμε μέχρι το Λούρο του Γραμματικού που έχει ένα σπιτάκι κι είχε το κρασί του, μέχρι εκεί καταλήξαμε και κάναμε γλέντι με μπουζουκάκι του Γιαννάκη, τραγούδια. Εντάξει τα θέλαμε αυτά και με την ευκαιρία αυτή μια μέρα είχαμε ένα μουγγρί και το ΄χε ο Γραμματικός, θα το ΄χε το μουγγρί, πού βρέθηκε το μουγγρί αυτοί. Λέω έχω ένα μουγγρί να βράσουμε, που θα πάμε να το φάμε. Και ήταν εδώ δυο μαστόροι Γιαλίτες χτίζανε κάτι εδώ, το φούρνο χτίζανε κάτι χτίζανε, ο Ντίνος και ο Γρηγόρης κι ένας άλλος και φεύγουμε από το γραφείο που αρχίσαν με το Γιαννάκη και παίζαν μπουζουκι οι  δυο μας οι τρεις μας κι ο Γραμματικός, βρεθήκαμε στο Λούρο. Πάμε στο Λούρο, κρασί, κάτσαμε εκεί, παίζαμε, τραγουδούσαμε, πήγε απόγευμα. Ο συχωρεμένος ο πατέρας μου μας είχε χάσει. Λέει, πού να ΄ναι αυτοί, πού να ΄ναι αυτοί. Μας ακούει που γλεντούσαμε απάνω στο χωράφι. Εκείνη την ημέρα είχε ταχυδρομικό να έρθει, Σκοπελίτης παλιός Σκοπελίτης τώρα, δεν ξέρω Μαριάννα ήτανε κάτι τέτοιο. Προβέλει εκεί στο… Κοντά εκεί στην απάνω γειτονιά, στου Γραμματικού κοντά και φωνάζει “Το ταχυδρομικό, το ταχυδρομικό”. Λέμε ταχυδρομικό τέτοια ώρα, αφού έρχεται 5, 6 ‘ωρα τ απόγευμα 7, τρεις η ώρα ταχυδρομικό; Βγαίνουμε όλοι όξω. “Από πού”; Έρχεται, λέει, από Σωβράνο¹, από πάνω από τη Νάξο, δεν έρχεται από κάτω. Λέμε κι εμείς το πιστέψαμε. Τα μαζεύωμε κι ερχόμαστε κάτω στου Τσίφτη την αυλή, στου Νικήτα. Μας έκανε πλάκα ο συχωρεμένος, γιατί να γλεντάτε μόνοι σας εκεί πάνω και μας έφερε κάτω στου Νικήτα και αρχίζει άλλο πανηγύρι, γλέντι μες στου Νικήτα την αυλή. Αυτά ήτανε που ξεδίναμε και αυτά και περνούσαμε καλά.

1. Τα βορεινά του νησιού, παραφθορά του ναυτικού όρου “σοφράνο” που σημαίνει προσήνεμη πλευρά

Το άρθρο Ο καφενές είχε πιοτά μέσα, καφέδες, κίτρο, μέντα, ούζο βέβαια και κρασάκι, και κει γινόταν τα γλέντια. Χορεύαν, τραγουδούσαν εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Η σωστή φωτιά για τη ρακή

Στάυρ: Της τσικουδιάς το καζάνι άμα το ‘χεις με ξύλα, εμείς είμαστε με τη θειά, είμαστε συνεργάτες, συνεργαζόμαστε, πρέπει το καζάνι να το φυλάεις, όταν ειν’ με ξύλα. Τα ξύλα θα πάρουνε ντομάνι, θα κατατάξου [?], θα πάρουνε φουλ θα πετάξου [?]. Αυτό το πράμα πρε’ να το προσέχεις, άμα σου πάρει φούντο θα σου κατέβει η ρακή νερό κι άμα ‘ναι με τη φωτιά τη σιγανή, η ρακή θα κατεβαίνει…

Φανή: Άμα πάρει φωτιά θα βγούν, θα βγουν από το λουλά τα τσίκουδα.

Στάυρ: Εκείνοι που ηρακεζεύανε τώρα εκεί που πήγα εκεί, ητρώαν μπριζόλες, επίνανε  το γλεντάνι [?] άναβε, μα για βάστε ρε κουμπάρε. Το ‘πα εγώ του θείου του Μήτσου. Του λέω, ρε συ, έτσι ρακεζεύουν, λέω; Τα ξύλα γαντάνια [?] Όταν το καζάνι, λέω, πάρει, φουλάρει το ξύλο, ξύλο είναι, ήκανε μια φου το καζάνι θα φουλάρει, θα κατέβει η ρακή νερό.

Μιχ: Πηγαίνουν, θείε και τα βλέπουνε, δεν τ ‘αφήνουν…

Σταύρ: Ορίστε;

Μιχ: Πηγαίνει μέσα και τα βλέπουνε.

Φανή: Βρε ‘συ εγώ…

Ηλ: Ο Μιχάλης έβγαλε ωραία ρακή φέτος.

Φανή: Ακούς Μιχαλάκη; Το καζάνι στην αρχή θέλει κανονικιά φωτιά να το…

Μιχ: Να πάρει μπρος.

Φανή: Όταν αρχίσει και κανονίζει, βάλεις χοντρό ξύλο με σιγανή φωτιά…

Στάυρ: Θέλει τέχνη να σε χαρώ…

Φανή: Να κατέβει η ρακή, άμα του δώσεις ντουμάνι…

Στάυρ: Αυτή η τέχνη είναι [???] τέχνη, πάει τελείωσε, όχι φου και φου. Η ρακή πρέπει να κατεβαίνει όπως είν’ η καριδοκλωστή [?].

Μιχ: Λένε σιγά σιγά.

Σταύρ: Ναι.

Φανή: Με το κάρβουνο.

Σταύρ: Μπράβο. Θα το φουλάρεις το καζάνι να θε να κινήσει και μετά θα βγάζεις τα ξύλα, να μείνει το κάρβουνο. Όταν το δεις και χαμηλώσει, ας πούμε ξέρω ‘γω, θα του βάλεις λιγάκι φωτιά, ε. Αλλά όχι να μου τρως μπριζόλες, να πίνεις και το καζάνι να τρέχει ο λουλάς νερό μέσα και μετά, λέει, η αυτή η ρακή αδύνατη. Έτσι δα γίνεται η φωτιά… οι ρακές; 

Φανή: Ε μου λες; 

Στάυρ: Έλα.

Φανή: Θα καπάρλισεν [?] η φωτιά και κατέβαινε ε;

Στάυρ: Έλα να σου πω, έτσι λέμε, λέμε. Βγαίνει η ρακή αδύνατη, μα… Το καζάνι εδώ το φυλάεις.

Φανή: Αχ καμένα χρόνια.

Μιχ: Ε μπορεί και τα τσίκουδα να ΄ταν όμως αδύνατα.

Φανή: Δεν είναι τα τσίκουδα, Μιχάλη!

Σταύρ: Μπορεί τα τσίκουδα, Μιχάλη, αλλά πρέπει το καζάνι να το φυλάεις.

Μιχ: Να το προσέχεις.

Σταύ: Ε αμέ.  

Τα λιοψημένα βάρδα να μην είναι σαπισμένα

Το σωστό σταφύλι για ρετσίνα

Φανή: Ε μου ‘λε, ξερ’ ήντα μου ‘λεε, Σταύρο, ο πατέρας σου ο συχωρεμένος; Πώς ηθέλα’ λέει, να κάμου’ ριτσίνα πάνω για τα… Αυτό. Ήρτε, λέει, ο παπά Μιχάλης και τον ηρώτηξε ο παππούς ο γέρο Δημήτρης, πώς την κάνουν τη ριτσίνα. Του ‘πεν, ας πούμε, να ‘ναι τα σταφύλια γερά, αλλά εκείνος ηνόμιζε να ‘ναι λίγο ξυνά (γέλια).

Λευτ: Για ρετσίνι…

Φανή: Ηκόψαμε μου λέει, τα ΄λεεν ο θεός συχωρέστον ο πατέρας σου, από ‘κει, λέει, από τις Λούρους(?) κάτι σταφύλια ξινοπά. Τα πατήσαμε, τα βάλαμε στο βαρέλι.

Λευτ: Πάει το σταφύλι στο διάολο.

Φανή: Αφού, λέει, ηπροβάλανε στην Κλαδαριά, των ήρτε η ξινίλα. Από το σεκάρισμα(?) που ‘γινε γλυκάδι, σμπαράρισεν(?) το βαρέλι. Ναι, μα των είπε ηγερά, να μην είναι σαπισμένα κι εκείνοι νομίζανε να βαστιούνται λίγο στο ξινό. Το σταφύλι θέλει να ωριμάσει στη μάναν του.

Σταύρ: Ο Νικολάρας, Μιχάλη, που ‘ρχοντο κι έπαιρνεν τα σταφύλια απ’ το Μοσκωνά, που τα ‘παιρνε για ρετσίνα ήλεεν ότι, το σταφύλι, ας πούμε, που είναι για ρετσίνα βάρδα να μην έχει σαπίλα. Το να ΄ναι, λέει, ψημένο από τον ήλιο, το κατεβάζεις με το νερό. Η σαπίλα, σου λέει, για ρετσίνα δεν κάνει. Το να το κάνεις, ας πούμε, κρασί και ξέρω ‘γω, δεν σε πειράζε, αλλά η ρετσίνα βάρδα μην έχει σαπίλα. Το να ‘ναι το σταφύλι ψημμένο στην επιφάνεια όπως φαίνεται, δεν το νοιάζει θα το κανονίσει με το νερό.

Μιχ: Κάνετε ρετσίνες εδωπέρα;

Φανή: Όοοοχι. Μια φορά ήρτεν ο Γραμματικός, να πάρει σταφύλια από το συχωρεμένο το Μήτσο. Λοιπό ο συχωρεμένος ο Μήτσος τα λιοψημένα δεν του τα ‘βαλε. Ααα, του λέει, τα λιοψημένα βάρδα να μην είναι σαπισμένα. Ο Γραμματικός ήκανε σου λέει ριτσίνα όπως…

Σταύρ: Όπως είν’ η λίρα το χρώμαν της.

Φανή: Ναι.

Σταύρ: Ήκαμα κι εγώ μια φορά ένα βαρέλι, μου πέτυχε μια χαρά. Την άλλη φορά το ‘βαλα δε μου ξαήγινε. Άη στο διάολο λέω τώρα… Ναι.  

Τα ‘βαλες μες στο πατητήρι, σε μια μέρα δυο πρέπει να τα πατήσεις, για να μη σου ξινιάσου 

Τα τρυοπάτια και τα λιοψημένα σταφύλια

Σταύρ: Τα σταφύλια,Μιχάλη, θέλουν μεγάλη δουλειά.

Φανή: Να τραβήξει ο ήλιος, να τραβήξει την αυτή να μείνει. Αυτά που…

Σταύρ: Αυτά ας πούμε τα τρυοπάτια που μαζεύγαμε από μέσα στα αμπέλια, ας πούμε, τα τρυοπάτια. Τα τρυοπάτια είναι να μαζέψεις τη ρώα που θα τρυήσ’…

Φανή: Κάνα σαπίμένο.

Σταύρ: Κάνα σαπιμένα, κάτι ξέρω ‘γω γινομένα, τα μαζεύεις, ας πούμε, τα κάνεις τρυοπάτια. Τα ‘βαλες μες στο πατητήρι, σε μια μέρα δυο πρέπει να τα πατήσεις, για να μη σου ξινιάσου’. Αυτά είναι κρασί.

Φανή: Και αυτά τα τρυοπάτια σου λένε, ότι σε δέκα μέρες να τα ρακεζέψεις.

Σταύρ: Ναι τα τσίκουδα.

Φανή: Τα τσίκουδα. Το λιοψημμένο άσ’ το.

Σταύρ: Το λιοψημμένο δεν το νοιάζει. Τα λιοψημμένα, Μιχάλη, τα τσίκουδα, ας πούμε λένε οι… Είχαμε ακούσει απο γονιούς μας, ότι τα βάζαν σε κουρούπια σε μέρη, τα σφραγίζα’ και τα Χριστούγεννα τα ρακεζεύανε. Χριστούγεννα.

Φανή: Όποτε, λέει, είχανε χρόνο.

Σταύρ: Ας πούμε να μην ξεθυμαίνει.

Μιχ: Κι από πάνω με τι τα κλείναν τότε;

Σταύρ: Ορίστε; 

Μιχ: Από πάνω με τι τα κλείνανε;

Φανή: Συκόφυλλα.

Σταύρ: Από πάνω βάζεις, βάζεις ένα μέρος και το χρήεις γύρω γύρω για να μην ξεθυμαίνει.

Φανή: Βάλεις συκόφυλλα από πάνω…

Λευτ: Συκόφυλλα βάζεις από πάνω.

Φανή: Καένα ρούχο και άμα με κουρούπι το χρήηεις. Άμα ‘ναι… Εγώ που…

Λευτ: Πώς θα το χρήσεις;

Φανή: Με τη ζύμη αμά ‘ναι απ’ αυτά τα κουρουπάκια…

Σταύρ: Βάζεις και βουδιά.

Λευτ: Ήντα βάλεις;

Φανή: Λάσπη… και λάσπη…

Λευτ: Ναι ρε παιδί μου, πώς θα το κλείσεις την τρύπα;

Σταύρ: Έλα σε παρακαλώ γέμισε το κουρούπι.

Φανή:Θα βάλεις μια [???] μεγάλη από πάνω.

Σταύρ: Ναι μια [???] και βάζεις γύρω γύρω ή βουδιά ή ζύμη ή χώμα.

Αντί ζύμη έβαζε βουδιά

Βουδιά για να σφραγίσει το καζάνι της ρακής

Σταύρ: Λοιπό, ο παππούς σου ο δάσκαλος της νονάς σου ο πατέρας, ήτανε άθρωπος, ας πούμε, [ch-] και ρακέζευε εκεί που, στο ρακεζό. Τα καζάνια γύρω γύρω ξέρεις πώς τα χρήουνε ε;

Μιχ: Ναι με τη ζύμη.

Σταύρ: Αντί τότες, αλεύρι δεν είχε και μας έλεγε ο συχωρεμένος ο πατέρας, ότι πήγαινε εκεί μέσα στις μάντρες, που ‘ταν τα βούδια του ο άθρωπος και μάζευε βουδιές. Ξέρεις πώς το χρήουν το καζάνι γύρω γύρω; Έβαζαν τη ζύμη. Αντί ζύμη, Μιχάλη, έβαζε βουδιά, βουδιά.

Λευτ: Του μοσχαριού δεν είναι βρώμικο.

Σταύρ: Λιπαρή, λιπαρή.

Φανή: Και με ασπρόχωμα και με ασπρόχωμα,

Σταύρ: Έβαζε, λέει, βουδιά. Πόσες φορές μου το ‘χε πει ο συχωρεμένος ο πατέρας μου, ότι ο γέρο δάσκαλος, ας πούμε, αντί να βάλει αλεύρι, τότε τ’ αλεύρι ήταν ξέρω ‘γω, πήγαινε μες στις μάντρες έβρισκε φρέσκια βουδιά.

Ηλ: Φρέσκια κιόλας;

Σταύρ: Έκανε λέει, έκανε χλι (γέλια), χλι, βουδιά βάλαμε βουδιά χλι, χλι (γέλια).

Φανή: θεός συχωρέστον. Θεός συχωρέστον.

Σταύρ: Γελούσε, γελούσε ας πούμε, κείνοι ήταν αθρώποι κωμικοί ρε, παλιοί αθρώποι… Και πάντα στο μαγαζί…

Φανή: Καμένοι παλιοί αθρώποι.

Σταύρ: [ch-] άμα είναι να γελάσει έκανε χλι, χλι (γέλια). Ναι.

Το άρθρο Η ρακή πρέπει να κατεβαίνει όπως είν΄ η καρουλοκλωστή εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.