Το ζύμωμα του ψωμιού

Λ: Ψωμάκι ζυμώνατε μια φορά τη βδομάδα;

Φ: Ε, ανάλογα.

Α: Ανάλογα την οικογένεια. Εμάς το σπίτι το δικόν μας, ο συχωρεμένος ο πατέρας μου που ΄μαστε παιδιά, το καλοκαίρι λόγω ότι υπήρχανε τα φρούτα, τα διάφορα σταφύλια, φραγκόσυκα, σύκα, ντομάτες ξέρω γω, δεν τρώαν πολύ ψωμί και ζυμώναμε κάθε δέκα μέρες. Το χειμώνα που δεν υπήρχαν τα διάφορα, να φάμε κάτι άλλο τέλος πάντων, και ασχολούμαστε, να πούμε, μόνο με το ψωμί και με το φαΐ που θέλει να μαγειρέψει, κάθε οχτώ μέρες εζυμώναμε, κάθε οχτώ. Αλλά είμαστε βέβαια οχτώ άτομα μες στο σπίτι, έξι παιδιά.

Φ: Τα ίδια είμαστε κι εμείς.

Λ: Το ψωμί κρίθινο ήτανε;

Α: Καταρχήν ναι, καταρχήν κρίθινο […], ε ύστερι μάθαμε το σιτάρι.

Λ: Δεν ήτανε καλό όμως το κρίθινο τόσο ε;

Φ: Ωραίο ήτανε […].

Α: Καλό ήτονε.

Φ: Ε έτσι κι έτσι. Στην Κατοχή ήτανε… […]

Α: Εμείς το τρώαμε τότες και νομίζαμε πως είναι παντεσπάνι που λένε.Φ: Φαΐ να ήτανε!

Το άρθρο Εμείς τρώαμε τότες το κρίθινο ψωμί και νομίζαμε πως είναι παντεσπάνι που λένε εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Πείνα και διατροφή στην Κατοχή

Λ: Πείνασε ο κόσμος εδώ στην Κατοχή;

Φ: Εγώ την Κατοχή την έζησα όλη. Οχτώ χρονώ ήμουνα.

Λ: Και τα θυμάστε;

Φ: Αν τα θυμάμαι; Πώς δεν τα θυμάμαι.

Λ: Θυμάστε να πέθανε κόσμος από πείνα εδώ;

Α: Πέθανε τότε, με την Κατοχή όμως. Τέσσερα άτομα είχανε πεθάνει εδώ στο νησί μας με την Κατοχή.

Λ: Κι αυτά πώς; Ήτανε άνθρωποι που δεν είχανε…

Α: Κοίταξε, ήτανε άθρωποι που δεν είχανε γη, δεν είχανε γη. Και που δεν είχανε γη και ορισμένοι ήτονε… Δε δουλεύανε, δεν πολυδουλεύανε και… Ο κόσμος τότε ζούσε από τη γη, ό,τι έκανες από τη γη. Τότες δεν ηδουλεύγαν όλοι, δεν πολυδουλεύγανε. Ηλικιωμένοι, που τους ήβρηκε η Κατοχή να πούμε και δεν υπήρχε τίποτα. Τέσσερα άτομα είχανε πεθάνει τότες δα. Όλοι αυτοί βέβαια μεγάλοι αθρώποι ήτανε.

Φ: Τότες κάνανε πολλή σαρδέλα, είχεν και πάρα πολλά ψάρια. Στην Κατοχή, ναι, είχε πάρα πολλά ψάρια. Τώρα είναι που δεν υπάρχει ψάρι. Και κάνανε σαρδέλα, ντενεκέδες ολόκληρους γεμίζανε κι ερχόταν από δω στη Νάξο και την παίρναν και την τρώγαν. Πόσοι πεθάνανε γιατί τρώαν τη σαρδέλα χωρίς ψωμί, χωρίς… αλμυρή όπως ήτονε. Στην Κατοχή πάρα πολλή σαρδέλα κάνανε, αλλά είχε πράγματι και ψάρια.

Α: Είχεν πολλά ψάρια και πολλά χόρτα η γης, έτσι για τον κόσμο…

Λ: Έβρεχε τότε;

Α: Ε, έβρεχε φαίνεται, ξέρω γω. Ήτανε έτσι από το Θεό για να ζήσει ο κόσμος μάλλο`. Πολλά, πάρα πολλά χόρτα και πάρα πολλά ψάρια.

Φ: Η συχωρεμένη η νονά μου, της θείας της Βαρβάρας η μάνα […] έλεγε λε` «Ο Θεός μας έστειλεν τις αγιοβαρβάρες.» Εμείς τις λέμε αγριοβαρβάρες.

Λ: Τα χόρτα;

Α: Τα χόρτα, τα χόρτα.

Φ: «Ο Θεός», λέει, «έστειλε τις αγιοβαρβάρες για να βάλωμε», λέει, «να τις βράζωμε, να ζήσωμε.» […] Αγριοβαρβάρες τις λέμε τώρα, κείνη τις ήλεε αγιοβαρβάρες.

Λ: Έχει ακόμα;

Φ: Πώς δεν έχει, πολλές έχει.

Λ: Κι αυτά τα βράζανε, ο κόσμος τα `τρωγε…

Φ: Ναι. Άλλοι τα τρώγαν χωρίς λάδι, γιατί δεν υπήρχεν και λάδι πολλές φορές.

Λ: Οπότε δε βγάζατε και λάδι μάθαμε, στην Κατοχή δεν είχε δέντρα.

Φ: Α, δεν είχε λάδι καθόλου.

Α: Δεν υπήρχανε, εδώ δεν ήβγε λάδι καθόλου, ελιές εδώ δεν υπήρχανε.

Λ: Μετά βάλατε λιόδεντρα ε;

Φ: Ε, μετά βάζαν οι αθρώποι, μετά. Η συχωρεμένη η μάνα μου έβραζε τα χόρτα, γιατί δεν είχαμε λάδι και με αλεύρι έκανε έτσι σα χυλό. Σα χυλό το έβραζεν το χυλό και μας έβαζε από πάνω από τα χόρτα και τα τρώγαμε, αλλά δεν ήταν ωραίο.

Το άρθρο Τέσσερα άτομα είχανε πεθάνει εδώ στο νησί μας με την Κατοχή εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.