Λόγια ξεματιάσματος. Ξεμάτιασμα με μαντήλι

H: Κανένας πρακτικός γιατρός υπήρχε;

E: Πρακτικός όχι. Πρακτικός που `βγαζε δόντια ήταν αυτός ο Μαρινάκης, που σου λέω, έβγαζε μόνο δόντια. Αλλά και σε, έτσι, πρακτικά, τα κατάφερνε σε όλα. Κι η πεθερά μου. Η πεθερά μου και κείνη έτσι πρακτικά έκανε πολλά. Ο Μαρινάκης ξεμάτιαζε και άμα βγάζανε σπυριά έτσι, που `τανε άσχημα σπυριά, τα γήτευε που λέγανε, τους έλεγε λόγια. Και στο ξεμάτιασμα και τα θυμάμαι και τα λόγια εκείνα που μας έλεγε. Μας έλεγε στο ξεμάτιασμα και μας εμέτραγε με το… Άμα `τανε άντρας τον εμέτραγε με το ζωστήρα του κι άμα ήτανε γυναίκα με το μαντήλι του κεφαλιού. Μια φορά μ`είχε ξεματιάσει εμένα και μου `χε μείνει. Τα θυμόμουνα τα λόγια, δεν μου τα `χε πει πολλές φορές. Έλεγε, «Πρώτη χέρα, καλή χέρα του Δεσπότη, του Χριστού, της κυράς της Παναγίας, Άγιοι Ανάργυροι θαυματουργοί. Αγία Αναστασία φαρμακολύτρια τους πόνους σκορπάς και τα κακά διαμπλάζεις¹. Η κυρά η Παναγιά ελούστηκε, εχτενίστηκε, στον άγιο θρόνο της πάτησε και πέρασε ο Αγάς και την είδε και την εφθαλμόκοψε» -δηλαδή την εμάτιασε, την εφθαλμόκοψε. «Ο γιος της την αρώτησε, τι έχεις μάνα μου, τι έχεις μητέρα μου, τι έχεις βασίλισσα του κόσμου και ούτε τρως, ούτε πίνεις, ούτε το σταυρό σου κάνεις; Θαυμάζομαί σε γιε μου που τα κρυφά ξέρεις και τα φανερά δε γνωρίζεις. Λούστηκα, χτενίστηκα, στον άγιο μου θρόνο κάθισα, πέρασε ο Αγάς και με είδε και μου φθαλμόκοψε και ούτε τρώω, ούτε πίνω, ούτε το σταυρό μου κάνω.» Και ο γιος της της είπε, «Ε, και δε βρέθηκεν άνθρωπος εικοσίνυχος και πενταδάχτυλος, να σε σταυρώσει τρεις φορές, να πει, πάτερ ημών μία, πάτερ ημών δύο, πάτερ ημών τρεις, πάτερ ημών τέσσερεις, πάτερ ημών πέντε, πάτερ ημών έξι, πάτερ ημών εφτά, πάτερ ημών οχτώ, πάτερ ημών εννιά. Δέξου γης το βάρος του και δώστου τις δυνάμεις του.» Αυτό είναι.

Κ: Και πώς λέγατε με το μαντήλι ότι το έκανε;

Ελ: Εκείνος βαστούσε και το μαντήλι και σε σταύρωνε. Έπαιρνε το μαντήλι του κεφαλιού μας και όπως το μέτραγε από το μεσαίο δάχτυλο, το `κανε έτσι στην άκρη και την άλλη άκρη την έφερνε εδώ στον άγκωνα κι έδενε έναν κόμπο. Έδενε έναν κόμπο, για να ξέρει πόσο μάκρος ήτανε το δάχτυλο. Το `παιρνεν από το μεσαίο δάχτυλο και το `φερνε στον αγκωνιού του κι έδενε τον κόμπο. Και μετά αφού σε σταύρωνε με το ίδιο το μαντήλι το `κανε και σε σταύρωνε, αυτές τις φορές που έλεγε, αν ήτανε από άντρα το μάτιασμα, κόντυνε ο κόμπος κι ερχόταν εδώ πάνω στον κόμπο, κι άμα `τον από γυναίκα ερχόταν εδώ στη μέση. Και το θυμάμαι εγώ, τότε ήμουνα μικρούλα. Παντρεμένη ήμουνα, μα ήμουνα εικοσιτριώ χρονώ, εικοσιδύο χρονώ, κάτι τέτοιο ήμουνα και ερχόμουν από την Αθήνα, είχα πάει στην Αθήνα για κάποια δουλειά και βγήκα στον Κάμπο και ήτανε ένας εκεί στο… Είχα μπει μες στη μαούνα κι έδωσα ένα πήδο απ`τη μαούνα και πήγα έξω στο μώλο και μου λέει αυτός, «Βρε συ, θέριεψες», λέει, «που πήγες εις την Αθήνα.» Έρχομαι στο σπίτι, αρρωσταίνω, γέμισε το στόμα μου σπυριά μέσα, έγινα να. Ούτε έτρωγα, ούτε έπινα, ήμουνα σε αθλία κατάσταση. Και μου λέει ο συχωρεμένος ο άντρας μου, να πάω να φωνάξω το Μαρίνο -ήτανε κουμπάροι. Λέω, «Τι να μου κάνει;» Μου λέει, «Εσένα σ`έχουνε ματιάσει.» Τέλος πάντων πήγε και τον φώναξε και ήρθε. Μου λέει «Δώσε μου το μαντήλι του κεφαλιού σου.» Και το πήρε και με σταύρωσε και μου λέει, «Σε έχουνε ματιάσει και είναι και άντρας, αυτός που σε έχει ματιάσει.» Πράγματι σου λέω αυτός που ήτανε στο μουράγιο ήταν άντρας και μου λέει, «Συ θέριεψες», μου λέει «και πηδάς από πάνω από την μαούνα και κατεβαίνεις κάτω.» […]

Κ: Και αυτό που λέγατε ότι μετρούσε τη ζώνη; 

Ελ: Άμα ήτανε άντρας έπαιρνε τη ζωστήραν του, στη γυναίκα έπαιρνε το μαντήλι.

Η: Έπαιρνε τη ζωστήρα του ματιασμένου του άντρα και την έβαζε στο δικό του χέρι ή στου…

Ελ:  Όχι την έβαζε, τη μέτραγε εκείνος εις το δικό του χέρι και έκανε πάλι εκεί πέρα, πώς τον σημάδευε, κάπως τον σημάδευε, δεν ξέρω. Εμένα μου `κανε με το μαντήλι μου και είδα που έδεσε κόμπο. Στων αντρών δεν ξέρω τι σημάδι έκανε και όταν κόνταινε και πήγαινε αλλού το σημάδι, άμα ερχόταν απάνω στον κόμπο λέει ήτανε άντρας, και άμα ερχότανε εδώ στη μέση ήτανε γυναίκα. […]

Η: Εσείς ξεματιάζετε;

E: Αυτό μοναχά που ξέρω, δεν ξέρω άλλα. Ξεμάτιασμα ήξερε η πεθερά μου, αλλά το πήρε μαζί της. Πόσα της κάναμε να μας το πει. Εκείνη ξεμάτιαζε με το λάδι. Και ήξερε, δηλαδή ξεμάτιαζε πραγματικά, ξεμάτιαζε. Θυμάμαι μια φορά ήταν ο Μιχάλης άμα τον είχα μικρό, όπου τον έβγαζα να τον πάει, γιατί ήτανε παχουλό παιδί, ε, τα παιδάκια τα πιάνει πιο εύκολα το μάτι, όλη μέρα τον εξεσταύρωνε με το λάδι όμως. Έσταζε το λάδι μέσα στο νερό, του `λεγε τα λόγια κι έσταζε μια σταγόνα λάδι και όταν ήταν μάτι, σκόρπαγε και δε φαινότανε τίποτα. Δε μένει τίποτα. Όταν έλεγε λοιπόν τα λόγια, τα `λεγε τρεις φορές πρέπει να τα πει, στην τρίτη φορά στο τέλος σταμάταγεν η σταγόνα, χωρίς να σκορπιστεί, έμενε ακέραια. Αλλά τα λόγια δε μας τα `πε, δεν ήθελε να μας τα πει. Μου λέει, «Αν σου τα πω δε θα πιάνει πια ύστερα, εγώ όταν θα ξεματιάζω, πρέπει να τα μάθεις από άντρα.» Η γυναίκα πρέπει να τα μάθει από άντρα και ο άντρας πάλι από γυναίκα.

1. σκορπίζεις

Το άρθρο Μια φορά μ` είχε ξεματιάσει εμένα και μου `χε μείνει. Τα θυμόμουνα τα λόγια εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Ανταλλαγές σε είδος με Σαντορινιούς, Σαμιώτες, Φουρνιώτες, Ικαριώτες και Ναξιώτες

Δ: Δεν ηπεινάσαμεν εδώ, γιατί είχαν όλοι, προπαντός εμείς. Ο πατέρας μου ήτο ψαράς, και γεωργός, και χτηνοτρόφος… Ε, ηκάναμε. Βέβαια έλειπεν μερικό… το ρύζι έλειπε τότες και το λάδι, γιατί δεν ηβγάλαν λάδια εδώ, μετά ηβάλαμε […].

Γ: Α, δεν είχατε λάδι. Ούτε για τον τόπο δηλαδή για τους ανθρώπους;

Δ: Όχι όχι… Απ` όξω τ` αγοράζαμε το λάδι πάντοτε. Απ` την Αμοργό βέβαια το παίρναμε αλλά έρχοντο οι Σαμιώτες, Ικαριώτες, Φουρνιώτες και αυτοί πεινούσαν εκεί, Ναξώτες, κι ηφέρναν λάδι. Και κρασί οι Σαντορινιοί και ηλλάζαν το λάδι, μια οκά λάδι, μια οκά κριθάρι, μια με μια που λέμε. Τόση ανάγκη είχανε τότε και λέει μια με μια. Ή μια οκά στάρι ή μια οκά κριθάρι με μια οκά λάδι. Κατάλαβες; Οι άλλοι πάλι οι Σαντορινιοί φέρναν κάτι μαούνες γεμάτες κρασί, βαρέλες! Κι ήρχουντον δω, εδώ τους ηδώνανε οι ντόπιοι, ήτονε Κατοχή λέμε, παστά ψάρια ή ξερό γουπί, κάνα κρέας ξέρω γω τι. […] Κρασί, αυτό το νυχτέρι που λέμε, το μπρούσκο. […] Θυμάμαι που κουβάλει ο πατέρας μου, είχε πάρει καμιά διακοσαριά κιλά και κουβαλούσαμε από τη βάρκα, εκεί που ήτον αραγμένη εδώ κάτω, ηκουβαλούσαμε πέρα σπίτι του πατέρα μου… κι ηκουβαλούσαμε εγώ κι ένας αδερφός μου με τους κουβάδες […]. Κι εγώ μες στο Ρυάκα ηκάθομου κι ήπινα κάθε φορά, ώσπου μια δόση μέθυσα κι ήμεινα εκεί δα με τον κουβά και με ψάχναν. […]

Λ: Πόσο ήσασταν; Μικρός;

Δ: Ναι είμαι 15-16 χρονώ. Και που `ρταν και με βρήκαν εκεί και με βοηθήσανε, πήαμε στο σπίτι, αλλά ήμουν τύφλα!

Το άρθρο Μια οκά λάδι μια οκά κριθάρι. Μια με μια που λέμε εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Ανταλλαγή γουπάκι με κρασί και σαρδέλα με λάδι. Συνταγή για λιαστό γουπάκι

Σ: Πιάνανε το γουπάκι το μικρό, Βασίλη και το ξεραίνανε και μετά αυτό το στέλναν στη Σαντορίνη με την Κατοχή, και παίρναν το κρασί. Το ανταλλάζανε με ψαράκι και με το κρασί. Και το φέρναν απ` τα καΐκια κι αυτό έβαλε δύναμη στους αθρώπους ας πούμε. Όσοι το παίρνανε, παίρνανε δύναμη, γιατί τρώγαν ας πούμε το όσπριο και πίναν και το κρασίν αυτό. Και σαρδέλα. Σαρδέλα κάνανε πάρα πολλή κι αυτή την εστείλανε στη Γιάλη μ` ανταλλαγή με λάδι. […]

Λ: Πώς το φτιάχνατε αυτό το λιαστό ακριβώς; Τι διαδικασία είχε;

Σ: Αυτό έπαιρνες ένα μέρος σ` ένα βαρέλι -γιατί πιάνανε πάρα πολύ- και κάνανε την άρμη και το ρίχνανε μέσα και όταν άσπριζεν το ματάκι του ψαριού, ήταν το σύνθημα αυτό, το βγάζανε και το `πλώναν απάνω στις ταράτσες που `ναι καθαρά. Το `πλώναν απάνω, το γυρίζαν, το μεταγυρίζαν και όταν ηξεραινόταν το βάζανε σε σακιά.

Λ: Πόσο καιρό λιαζότανε δηλαδή πάνω-κάτω;

Σ: Ε, μια βδομάδα; Μπορώ να σας πω και παραπάνω γιατί ήπρεπε να ψηθεί καλά.

Λ: Ψηνόταν με τ` αλάτι του δηλαδή αυτό πρώτα και μετά με τον ήλιο.

Σ: Και το στείλανε κι αυτό στη Σαντορίνη.

Λ: Τα καθαρίζατε πρώτα ε;

Σ: Όχι, όχι.

Λ: Όπως ήτανε, ναι μικρά είναι.

Σ: Ναι, και τα ψήναμε κι όταν ψηθεί αυτό βγαίνει η πέτσα από πάνω και το τρώγαμε.

Αυτά είναι της Λαμπρής. Το ζυμωτό ψωμί, μετά τα κουλούρια και τρίτη φουρνιά να βάλωμε τα ψητά

Κατσίκι γεμιστό και τα φαγητά του Πάσχα

Σ: Το Πάσχα σφάζωμεν το αρνί. Αφού το ετοιμάσωμεν και το πλύνωμεν και το τακτοποιήσωμε, θα βάλω την κατσαρόλα στη φωτιά. Θα βράσω πρώτα λίγο χόντρο, στάρι. Το `χω κομμένο, θα βράσει. Μέσα εκεί θα ρίξω το υπόλοιπο ρύζι. Θα το ρίξω μέσα, θα βράσει κι αυτό. Μετά θα τσιγαρίσω τα συκωτάκια όλα, το κρεμμύδι, το άνηθο, και τα ρίχνω μέσα στην κατσαρόλα τα μυρωδικά, πιπέρι, κανέλα, όλα αυτά, τ` αλάτι, βούτυρο κατσικίσο και μετά θα το γεμώσω τ` αρνί και θα το ράψω.

Λ: Αυτό όλο το βράζετε και γίνεται πηχτό;

Σ: Ναι, αλλά μέσα άμα ράψω την κοιλιά τ` αρνιού, μέσα εκεί άμα βάλω τη γέμιση, θα βάλω ή νερό ή γάλα για να βράσει μες στο φούρνο να φουσκώσει. Γιατί άμα δε βάλεις τίποτι θα `ναι ξερό. Και το βάζεις αυτό και χυλώνει.

Λ: Το γάλα πώς το βάζετε δηλαδή; Στην κατσαρόλα;

Σ: Το `χω βρασμένο και όταν βάλω τη γέμιση μέσα στο κατσίκι, θα βάλω και…

Λ: Α, το ρίχνετε από πάνω.

Σ: Το ρίχνω. Ε, κι ό,τι υπόλοιπο το βάζω σ` ένα ταψί και το βάζω στο φούρνο. Ό,τι περισσέψει από το κατσίκι. Ναι. Πάλι, τα ποδοκεφαλάκια, τα κάνουνε τσιστά στα ξύλα. Το βάζει στα κάρβουνα, βγάζει καλά-καλά το μαλλί κείνο όλο που έχει απάνω, το πλύνει καλά-καλά, τα ποδαράκια όλα, τ` αντεράκια όλα τα κάνει χαρδουμάκια και τα βράζουμε, κι αυτά τα `χουμε στην Ανάσταση με τη μαγειρίτσα.

Μ: Παλιά δεν κάναμε και μαγειρίτσα, αυτά κάναμε. Αυτή ήταν η σούπα η μαγειρίτσα μας, ας πούμε.

Σ: Ναι, αυτά είναι της Λαμπρής τα… το ζυμωτό, που ζυμώνωμε το ψωμί, μετά θα κάνουμε τα κουλούρια δεύτερη φουρνιά να τα φουρνίσωμε, και τρίτη φουρνιά να βάλωμε τα ψητά.

Δ: Πολλή δουλειά!

Σ: Ναι, ναι, εκεί είναι ωραία να παίρνεις φωτογραφίες. […]

Λ: Εδώ τα κάνουνε τα σπίτια ακόμα όλα αυτά;

Σ: Ναι, βέβαια! Όλα. Κάθε σπίτι τα κάνει αυτά. Και το τελευταίο σπίτι θα το φτιάξει. Είναι ωραία.

Δ: Αλλά δε νηστεύουνε όπως παλιά; Τόσο αυστηρά;

Σ: Παλιά ήτανε να φας τση Σαρακοστή είτε Μεγαλοβδομάδα είτε… Ήπρεπε να `ρτει Ανάσταση για να φας το κρέας, να σας πω.

Το άρθρο Σαρδέλα κάνανε πάρα πολύ κι αυτή την εστείλανε στη Γιάλη μ΄ ανταλλαγή με λάδι εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Ανταλλαγές σε είδος με Σαντορινιούς

Σ: Πρώτα ερχόνταν καΐκια, ερχόνταν καΐκια και φέρνανε πράγματα. Φερειπεί` Σαντορινιοι, ερχόταν Σαντορινιοί. Εφέρνανε σταφίδα, εφέρνανε λάδια, όχι λάδι, εφέρναν και λάδια. Εφέρνανε άλλα διάφορα, κουκιά, όσπρια, τέτοια και κυνηγούσαμε να `χωμε παστό, να `χωμε αρμές σαρδέλες, γούπα, ατερνό, κολιό, που `ταν τότες άφθονα τα ψάρια. Κι είχαμε σαρδέλες, παστά που λέμε, και του τα δίναμε και κάναμε τράμπα. Παίρναμε κουκιά, κρασί σαντορινιό, σταφίδες, τέτοια.

Το άρθρο Κι είχαμε σαρδέλες, παστά που λέμε, και του τα δίναμε και κάναμε τράμπα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Πείνα και διατροφή στην Κατοχή

Λ: Πείνασε ο κόσμος εδώ στην Κατοχή;

Φ: Εγώ την Κατοχή την έζησα όλη. Οχτώ χρονώ ήμουνα.

Λ: Και τα θυμάστε;

Φ: Αν τα θυμάμαι; Πώς δεν τα θυμάμαι.

Λ: Θυμάστε να πέθανε κόσμος από πείνα εδώ;

Α: Πέθανε τότε, με την Κατοχή όμως. Τέσσερα άτομα είχανε πεθάνει εδώ στο νησί μας με την Κατοχή.

Λ: Κι αυτά πώς; Ήτανε άνθρωποι που δεν είχανε…

Α: Κοίταξε, ήτανε άθρωποι που δεν είχανε γη, δεν είχανε γη. Και που δεν είχανε γη και ορισμένοι ήτονε… Δε δουλεύανε, δεν πολυδουλεύανε και… Ο κόσμος τότε ζούσε από τη γη, ό,τι έκανες από τη γη. Τότες δεν ηδουλεύγαν όλοι, δεν πολυδουλεύγανε. Ηλικιωμένοι, που τους ήβρηκε η Κατοχή να πούμε και δεν υπήρχε τίποτα. Τέσσερα άτομα είχανε πεθάνει τότες δα. Όλοι αυτοί βέβαια μεγάλοι αθρώποι ήτανε.

Φ: Τότες κάνανε πολλή σαρδέλα, είχεν και πάρα πολλά ψάρια. Στην Κατοχή, ναι, είχε πάρα πολλά ψάρια. Τώρα είναι που δεν υπάρχει ψάρι. Και κάνανε σαρδέλα, ντενεκέδες ολόκληρους γεμίζανε κι ερχόταν από δω στη Νάξο και την παίρναν και την τρώγαν. Πόσοι πεθάνανε γιατί τρώαν τη σαρδέλα χωρίς ψωμί, χωρίς… αλμυρή όπως ήτονε. Στην Κατοχή πάρα πολλή σαρδέλα κάνανε, αλλά είχε πράγματι και ψάρια.

Α: Είχεν πολλά ψάρια και πολλά χόρτα η γης, έτσι για τον κόσμο…

Λ: Έβρεχε τότε;

Α: Ε, έβρεχε φαίνεται, ξέρω γω. Ήτανε έτσι από το Θεό για να ζήσει ο κόσμος μάλλο`. Πολλά, πάρα πολλά χόρτα και πάρα πολλά ψάρια.

Φ: Η συχωρεμένη η νονά μου, της θείας της Βαρβάρας η μάνα […] έλεγε λε` «Ο Θεός μας έστειλεν τις αγιοβαρβάρες.» Εμείς τις λέμε αγριοβαρβάρες.

Λ: Τα χόρτα;

Α: Τα χόρτα, τα χόρτα.

Φ: «Ο Θεός», λέει, «έστειλε τις αγιοβαρβάρες για να βάλωμε», λέει, «να τις βράζωμε, να ζήσωμε.» […] Αγριοβαρβάρες τις λέμε τώρα, κείνη τις ήλεε αγιοβαρβάρες.

Λ: Έχει ακόμα;

Φ: Πώς δεν έχει, πολλές έχει.

Λ: Κι αυτά τα βράζανε, ο κόσμος τα `τρωγε…

Φ: Ναι. Άλλοι τα τρώγαν χωρίς λάδι, γιατί δεν υπήρχεν και λάδι πολλές φορές.

Λ: Οπότε δε βγάζατε και λάδι μάθαμε, στην Κατοχή δεν είχε δέντρα.

Φ: Α, δεν είχε λάδι καθόλου.

Α: Δεν υπήρχανε, εδώ δεν ήβγε λάδι καθόλου, ελιές εδώ δεν υπήρχανε.

Λ: Μετά βάλατε λιόδεντρα ε;

Φ: Ε, μετά βάζαν οι αθρώποι, μετά. Η συχωρεμένη η μάνα μου έβραζε τα χόρτα, γιατί δεν είχαμε λάδι και με αλεύρι έκανε έτσι σα χυλό. Σα χυλό το έβραζεν το χυλό και μας έβαζε από πάνω από τα χόρτα και τα τρώγαμε, αλλά δεν ήταν ωραίο.

Το άρθρο Τέσσερα άτομα είχανε πεθάνει εδώ στο νησί μας με την Κατοχή εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Διατροφή επί Κατοχής και ανταλλαγές με άλλα νησιά

H: Με τον πόλεμο ήσασταν εδώ;

Ελ: Ναι.

Η: Μείνατε στη Δονούσα αυτά τα χρόνια;

Ελ: Εδώ, ναι, εδώ.

Η: Τότε πώς ήτανε;

Ελ: Με χόρτα, μόνο με χόρτα, τίποτ` άλλο. Ό,τι βγάζαμε -γιατί τα σπέρναμε τα χωράφια, σπέρναμε και κουκιά, ρεβύθια, φακές, φασόλια, πατάτες βάζαμε. Το σπόρο τον αφήναμε πάντα και κάναμε, αλλά δε μας επαρκούσε να περάσουμεν όλο το χρόνο. Το μόνο που μας λείφτηκε πολύ ήτανε το λάδι και το ψωμί, το λάδι και το ψωμί. Τα άλλα όλα κάναμε. Κάναμε σουσάμια, κάναμε μέλια, κάναμε φακές όπως σας λέω, φασόλια, κουκιά, ρεβύθια, σπέρναμεν από όλα, βγάζαμε γλυκοπατάτα πολύ. Ε, κουτσοπερνάγαμεν από τροφές ένα ορισμένο διάστημα, αλλά τι γινότανε; Πεινούσανε, είχε πολλή δυστυχία μέσα τα Δωδεκάνησα από τη Λέρο, απ` την Πάτμο, απ` τη Νάξο, κι ερχότανε αυτοί με βάρκες και πουλάγανε των κοριτσιών τις προίκες. Και μεις είχαμε υστέρηση, ας πούμε, από παπούτσια, από ρούχα, από ορισμένα πράματα κι αναγκαζόμαστε να δώσουμε… Ένα πιάτο στάρι, ένα πιάτο στάρι λέει, να μας βάλετε, να πάρετε… ξέρεις πόσα πράματα δίνανε για να πάρουνε ένα πιάτο στάρι; Και εκείνο μας λειβότανε ύστερα, γιατί ερχότανε πολλοί. Άλλους τους λυπόσουνα, άλλους τις είχανε ανάγκη. Είχαμεν ανάγκη να πάρουμε κι εμείς, απ` τη Νάξο παίρνανε ρούχα, και από τα Δωσεκάνησα. Ρούχα, πολλά ρούχα, σεντόνια, κουβέρτες, των κοριτσιώ άπιαστα, άθιχτα και τα δίνανε για κομμάτι ψωμί, που λένε. Κι έτσι λοιπό μείναμε κι εμείς στο τέλος χωρίς φαΐ, γιατί δίναμε το ψωμί, δίναμε τον καρπό, επί τω πλείστω καρπό δίναμε.

Το άρθρο Ξέρεις πόσα πράματα δίνανε για να πάρουνε ένα πιάτο στάρι; Ερχότανε με βάρκες και πουλάγανε των κοριτσιών τις προίκες εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Ιστορία ερωτικού κλεψίματος. Προξενιό στη Γιάλη

Κ: Εδώ κλεψίματα γινόντουσαν; Δηλαδή να μην αφήνει ο πατέρας της κοπέλας, ξέρω γω, να μη θέλει το γαμπρό και να κλέβει… Τέτοια υπήρχανε;

Ε: Ε, υπήρχανε πως. Ε, όχι όμως πολλά πράματα.

Σ: Της Σοφιδιώς εδώ, της Σοφίας ο πατέρας, αυτός λέγανε -το `ξερα γω από παλιά- ότι έκλεψε τη γυναίκα του από τη Μεσαριά και την πήγε μες στη Φωκοσπηλιά.

Ε: Ήταν αδερφή του παππού σου. Ακούς τώρα; Ήταν αδερφή του παππού σου αυτή. 

[…]

Σ: Της Σοφίας ο πατέρας, τον λέγανε Βαγγέλη, έκλεψε τη γυναίκα του, την αδερφή του παππού σου του γέρο-Δημήτρη, απ` τη Μεσαριά δια νυχτός και πήγανε στη Φωκοσπηλιά.

Ε: Την ήβγαλε στον Κάστελα.

Σ: Και βγήκανε απάνω σ` ένα βράχο σε μια σπηλιά, κι εκεί μέσα εμείνανε. Εκεί με συχωρείς ηκάμαν το γαμήλιο ταξίδι τους. Αυτήν την κλεψιά ξέρουμε μεις τότες.

E: Ξέρεις και γιατί την εκάμαν τη κλεψά αυτή; Γιατί ο παππούς σου ο Δημήτρης, άκου τώρα, αγαπούσε μια αδερφή του πατέρα του Σοφιδιού, του γέρου Βαγγέλη […]. Κι ηγαπούσε λοιπό κι ο γέρο Βαγγέλης την αδερφή του παππού σου. Αν προλάβαινε ο παππούς σου να πάρει την αδερφή του, δεν μπόρειε ο γερο-Βαγγέλης να πάει να πάρει πάλι την αδελφή του παππού σου. Αφού ήταν αδερφάδες. Του γερο-Βαγγέλη η μια και του παππού σου η άλλη.

Κ: Κατάλαβα.

Ε: Κατάλαβες; Οπότε λοιπό` πήγε διά νυχτός ο γέρο Βαγγέλης στη Μεσαριά. Ήταν συνεννοημένοι με τη νύφη, το `ξερε όμως κι η μάνα της, ο πατέρας δε το `ξερε. Η μάνα όμως το `ξερε, η μάνα της κοπέλας.

Σ: Ήκαμε πλάτες η μάνα.Ε: Ναι. Κατεβάσαν δια νυχτός, λέει, τα ρούχα της από ένα παράθυρο κάτω, τα πήρε η κόρη, ήτον ο γαμπρός από κάτω, την πήρε, κι είχανε πάει στον Κάστελα. Κάτσαν όξω κάμποσες μέρες, ε, μετά έτσι λίγο-λίγο. Μετά λοιπό` ο παππούς σου τον ηφοβέριζε ότι θα τις χτυπήσει, την αδερφή του, ας πούμε, και το γέρο-Βαγγέλη, γιατί αγαπούσε την αδερφή του ο παππούς. Ε, τελικά ε, μετά τι να κάνει πια κι ο παππούς σου, αφού πια… Λίγο-λίγο, λίγο-λίγο ηρχόντανε από τον Κάστελα, ήτανε λίγο-λίγο εδώ στο χωριό και κατοικήσαν εδώ κάτω.

Έλα Βασίλη να σου δώκουμε του Χρηστάρου την κόρη τη Μαριώ που είναι προκομμένη

Προξενιό στη Γιάλη

Σ: Είχε ο παππούς ο Βασίλης, είχε συγγενείς στην Αμοργό, στη Γιάλη, διότι η μάνα του πατέρα μου ήταν Γιαλίτισσα, […] δηλαδή η γιαγιά μου, ήταν από τη Γιάλη, και αυτή είχε συγγενείς στην Γιάλη. Πήγε λοιπόν κάτω ο πατέρας νεαρός, να πάει στο λιοτρίβι να κάμει λάδι, διότι ηπηαίναν εργάτες τότες στα λιοτρίβια. Πήγαν στα λιοτρίβια, άλλοι για να μαζεύουν ελιές, να πάρουν λάδι. Τότες εδώ δεν υπήρχε λάδι. Στην Γιάλη ήταν πολύ. Και είχε συγγενείς ο πατέρας ο δικός μου κάτω, συγγενείς από τη μάνα του, και κάμαν τα παντρολόγια που λέμε με τη συγχωρεμένη τη μάνα μου. «Έλα Βασίλη, να σου δώκουμε του Χρηστάρου την κόρη τη Μαριώ, τη Μαρία. Που είναι προκομμένη, που είναι δουλευταρού, που ετσά που αλλιώς, που ακούμε ότι είσαι γεωργόπαιδο, που είσαι μοναχόπαιδο» και ξέρω γω. Και τα συψηφίσανε, ήτανε τριανταεφτά χρονώ όταν παντρεύτηκε ο παππούς, και είκοσι χρονώ ήτανε η γιαγιά η Μαρία. Μικρή. […]

Ε: Ο παππούς ο Βασίλης, είχε ένα αγόρι μόνο ο πατέρας του, τα άλλα ήτανε όλο κορίτσα. Μόνο το Βασίλη είχε, ένα γιο. Ένα γιο είχε μόνο.

Το άρθρο Έκλεψε τη γυναίκα του απ τη Μεσαριά δια νυχτός και πήγανε στη Φωκοσπηλιά εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.