Η πρώτη επαφή των αρχαιολόγων με το Βαθύ Λιμενάρι

Φ: Και κάποια στιγμή, πώς, ποιος μας είπε, αυτό δεν μπορώ να το θυμηθώ, πήγαμε στο Βαθύ Λιμενάρι. Και δεν πήγαμε περπατώντας, πήγαμε με… γιατί είχαμε το πλεούμενο.

Β: Είχατε κάποια πληροφορία από κάποιον δηλαδή, ότι υπάρχουν αρχαία στο Βαθύ Λιμενάρι;

Φ: Ναι, δεν μπορώ να θυμηθώ όμως πώς. Τώρα, ο Ρος το λέει ότι πήγε κατά κει; Εμείς πήγαμε, μας είπε; Δεν μπορώ να θυμηθώ. Και πάμε στο Βαθύ Λιμενάρι, βγαίνουμε επάνω, περπατάμε ως τη μύτη, όπου έκπληκτοι αρχίζουμε και βλέπουμε αρχαία! Φαινότανε τ` αρχαία. […] Ήταν επάνω. Εκεί υπάρχει κι ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα στο Βαθύ Λιμενάρι, έχει πολύ ενδιαφέρον δηλαδή, είναι απ` τους μοναδικούς οικισμούς στο Αιγαίο, αν αξιωθώ κιόλα και το δημοσιεύσω, ανεξάρτητα από την πολύ σπουδαία κεραμική που μας έδωσε -και είναι σπουδαία γιατί στο Αιγαίο και γενικότερα στην Ελλάδα οικισμοί δε βρίσκονται. Διότι είναι πάρα πολλά τα νεκροταφεία, ψάχνουν τα νεκροταφεία, παντού υπάρχει αρχαιοκαπηλία, οπότε οι αρχαιολόγοι ψάχνουμε πιο πολύ νεκροταφεία για να σώσουμε τ` αρχαία, κι είναι πολύ λιγότεροι οικισμοί. Και οικισμοί κιόλας αυτής της εποχής, γεωμετρικής εποχής, δεν υπάρχουν […] και περιτειχισμένο κιόλα. Υπάρχει ένα, έχει βρεθεί στη Χίο στο Εμπορειό, πάλι σε ένα ακρωτήρι, και δεν έχουμε άλλο γεωμετρικής εποχής στο Αιγαίο, δεν υπάρχουν άλλα. Λοιπόν πάμε, πάμε και βλέπουμε… ήταν αυτοί οι δύο οι εργάτες οι Ναξώτες που σας είπα, οι Χωραΐτες, πάρα πολύ καλοί, ιδίως ο ένας ο Πέτρος έπιανε το μάτι του πάρα πολύ, λέει «Τρεχάτε, τρεχάτε εδώ, να δείτε, έχουμε αγγεία!» και μέσα σε στρώματα από στάχτες. Βέβαια είχε βρεθεί ένα πολύ μεγάλος λάκκος προς την ανατολική πλευρά, με στάχτες, το οποίο είναι μεγάλο πρόβλημα τι είναι αυτό το πράγμα. Τότε δεν ξέραμε και καλά-καλά δηλαδή κιόλα, άσχετο τώρα που βρέθηκαν άλλα πράματα και μπορεί να σκεφτεί κανένας γι` αυτό, εγώ θέλω να πάω να μείνω μια-δυο μέρες να μελετήσουμε τον χώρο και με άλλους συναδέλφους, ιδίως αρχιτέκτονες, γιατί δεν έχει πάει αρχιτέκτονας εκεί, παρά μόνο που πήραμε μια φορά πριν 7-8 χρόνια να επιβεβαιώσουμε αν είναι σωστή η τοπογράφηση αυτή. Όπου λέει ο Πέτρος, «Τρέξτε, ελάτε, βγάζουμε αρχαία!» Αρχίσαμε λοιπόν να βγάζουμε αρχαία, η ώρα ήτανε κατά τις δυόμισι-τρεις […] και βγάζουμε κομμάτι κι ένα από αυτά τα αγγεία τα πολύ ωραία που σας έδειξα τα μεγάλα, είναι από αυτή την πρώτη χρονιά, πριν απ` την ανασκαφή δηλαδή. Βγαίνουν κομμάτια, κοιτάμε, εμείς νομίζαμε ως συνήθως, προϊστορικά βρίσκαμε. Βρε δεν είναι προϊστορικά, βρε τι είναι αυτά, τα καθαρίζαμε έτσι, προϊστορικά δεν είναι. Πω,πω, τι `ναι αυτό το πράμα! Εντωμεταξύ ένα μεγάλο νεκροταφείο που έχω βρει εγώ στη Νάξο πολύ σπουδαίο, δεν είχε βρεθεί. Ήταν ακόμα πριν αυτό. […] Θέλω να πω, ήτανε πρωτοφανή πράγματα αυτά που βλέπαμε τότε. Βρε γεωμετρικά, κι από μεγάλα αγγεία…

Θυμάμαι που είπανε, αυτά τώρα θα είναι για μας και τα παιδιά μας, θα τα θυμόμαστε

Η συγκίνηση των αρχαιολόγων

Φ: Όλη, όλη η περιοχή, ήταν το θέμα ότι γινόταν ανασκαφή εκεί. Δηλαδή και δεν εννοώ μόνο τη Δονούσα, εννοώ και τα γύρω νησιά, μετείχαν όλοι. Οι δε άνθρωποι, στο τέλος που τους έβγαλε λόγο ο Τσάκος και τους είπε «Ξέρετε, είναι σπουδαίο…» […] Οι άνθρωποι ήτανε πάρα πολύ ενθουσιασμένοι ότι μετείχαν σε κάτι τέτοιο, και θυμάμαι που είπανε, «Αυτά τώρα θα είναι για μας και τα παιδιά μας, θα τα θυμόμαστε…» Πώς είπανε; Όχι σαν παραμύθι… Είπανε κάτι που μας είχε συγκινήσει πολύ. […] Έλεγαν παράδοση […], κάτι σαν παραμύθι και παράδοση και όλο αυτό. «Θα το θυμόμαστε εμείς και τα παιδιά μας αυτό το πράγμα.»

Το άρθρο «Τρέξτε, ελάτε, βγάζουμε αρχαία!» εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Εργάτης στην ανασκαφή. Το νερό από την πηγή του Μερσηνιού.

Φ: Νερό δεν είχαμε κι είχαμε ένα παιδί, το Γιώργο. Τώρα θα ζει φαντάζομαι. Θα ζει φαντάζομαι… Τότε θα `ταν 16-17 χρονώ, πανύψηλος, πελώριος. Τα πόδια του ήταν πενήντα εκατοστά και ξέρω ότι ο φύλακας του `λεγε, «Γιώργο, βρήκαμε μες στην πόρτα, του σπιτιού, τα δυο πόδια του Γιώργου ενωμένα!» Γι` αυτό ξέραμε πενήντα εκατοστά! Ο οποίος Γιώργος, η μόνη του δουλειά που τον είχαμε ως εργάτη, ήταν να μας κουβαλάει νερό. Το νερό ερχόταν απ` την Μερσίνη και υπήρχε… δεν ξέρω ακόμα αν αυτό ισχύει, ότι το νερό αυτό ερχότανε από μία πηγή απ` την Ικαρία. Το νερό ήταν πάρα πολύ ωραίο και εδώ που τα λέμε, στις Κυκλάδες για να έχεις και νερό έτσι, δεν είναι κι εύκολο. Λοιπόν κι ο Γιώργος μας έφερνε νερό. Τον φωνάζουν όλοι Γιώργαρο κι ήτανε σας λέω… ήταν – δεν ήταν 16 χρονώ, 17 μπορεί. Όχι, ήταν 18, ναι γιατί πήγε να περάσει … περιοδεύων. Και είχε έναν γάιδαρο, τα κουβάλαγε με το γάιδαρο. Δεν ήταν μουλάρι, ήταν γάιδαρος κι ανέβαινε-κατέβαινε ολημερίς, κουβαλούσε νερό. Δηλαδή, τις ώρες εργασίας του εργάτη ας πούμε, αυτός κουβαλούσε νερό. Αλλά το γάιδαρο τον είχε… ήτανε φίλος του, ήταν ο άνθρωπός του, και του μίλαγε. «Μην πας από δω θα χτυπήσεις τα πόδια σου, κάνε εκείνο» κι όταν τον σύγχιζε πολύ ο γάιδαρος, του λεγε: «Να σου δώσω δυο…», όχι σφαλιάρες… τώρα δε θυμάμαι τι τέλος πάντων. Αλλά δεν του λεγε θα σου σπάσω τα μούτρα. Του λεγε θα σου σπάσω τα μάτια. Τώρα, γιατί θα του σπαγε τα μάτια; Εμάς ήτανε […] που τον ακούγαμε… Είχε και μια φωνή βροντερή! «Ε, θα σου σπάσω τα μάτια!» κι ανέβαινε ο Γιώργος.

Το άρθρο Νερό δεν είχαμε κι είχαμε ένα παιδί το Γιώργο να μας κουβαλάει νερό εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Οι τηλεφωνικές επικοινωνίες των αρχαιολόγων

Φ: Φτάνουμε τώρα στο τηλέφωνο και στο χωριό. Ξεκινάγαμε βέβαια μιάμιση ώρα με τα πόδια. Να ξέρετε πόση είναι η διαδρομή. Όπου πιάναμε το τηλέφωνο και αρχίζαμε ξέρω γω να προσπαθούμε να συνεννοηθούμε με τη Νάξο, να μας φέρουν ψωμί. Αλλά τα τηλέφωνα τότε ήταν τα χειροκίνητα, πρώτον. Και ορισμένα που δεν είναι τα χειροκίνητα κι είναι τα πιο μοντέρνα πάλι έπρεπε να συνδεθείς με ένα κέντρο, για να σε συνδέσουν εκεί που ήθελες. Όμως τότε με το να μην υπάρχουνε τηλέφωνα τέλος πάντων και τηλεφωνικά κέντρα, τα τηλέφωνα όπου μπορούσες να μιλήσεις ήτανε είτε σε καφενεία είτε σε μπακάλικα. Κει που κάνανε και τον πράκτορα, κάνανε κι αυτά. Έπαιρνες λοιπόν τηλέφωνο στη Νάξο. Έλεγα, ας πούμε, να πάρουμε την Απείρανθο να μας στείλουν ψωμί. Έλα που ώσπου να πάρουμε την Απείρανθο βγαίνανε κάνα-δυο άλλοι, έβγαινε ο ίδιος ο τηλεφωνητής κι έλεγε, «Γεια σας, οι αρχαιολόγοι! Ψωμί τελείωσε στην Απείρανθο, να πάρω απ` τη Χώρα, να σας στείλουμε απ` τη Χώρα ψωμί;» Ένα αυτό. Ξανάπαιρνες να μιλήσεις, έβγαινε ας πούμε η Ηρακλειά, «Ααα… οι αρχαιολόγοι! Γεια σας πώς πάμε σήμερα; Τι βρήκαμε; Τι βρήκαμε;» Και γινότανε αυτό το πατατράκ! (γέλια) Εντωμεταξύ τηλεφωνόντας δε βγαίναν μόνο τα κέντρα και σου λέγαν πώς πάμε οι αρχαιολόγοι. Αλλά άκουγες και πολλά άλλα που λέγανε άλλοι μεταξύ τους. Και ένα ήτανε που ο κύριος Μεντεσές που μας το είπε και μετά και προφορικά… Ο κύριος Μεντεσές είχε πάθει η γυναίκα του κυρίου Μεντεσέ από τα… -πώς τα λένε που έχουνε στα στα νησιά; Τα φραγκόσυκα. Τα φραγκόσυκα, είχε πάθει δυσκοιλιότητα και όλο το θέμα και την ανάπτυξη του θέματος την ακούσαμε και απ` το τηλέφωνο και απ` το κανονικό!

Το άρθρο Τα τηλέφωνα όπου μπορούσες να μιλήσεις ήτανε είτε σε καφενεία είτε σε μπακάλικα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Τα «κουκλάκια» και τα αρχαία που έβρισκαν στα χωράφια

Κ: Για τις δουλειές που είπατε τώρα στα αρχαία, είχαν ασχοληθεί όλοι εδώ; Πώς είχε γίνει; Πώς τα `χανε βρει…  πήρανε εργάτες από τα χωριά; Πώς είχε γίνει;

Σ: […] Ήρτε να πούμε τώρα, `εν ηξέρω, μηχανικός ήρτε; Και κοίταξε να πούμε τα μέρη αυτά και θα `βρεν κάτι εκεί; Είπανε ότι βρήκανε κάποια κούκλα, να πούμε, ηβρήκανε εκεί κι από κει λοιπό ηβάλανε πια να πούμε και ήρτανε και… Ε, βρήκανε πολλά, βρήκανε πολλά. Τώρα αυτά τα φυλάουνε.

Κ: Κι από δω είχανε φύγει άνθρωποι και δούλευαν εκεί; 

Σ: Αμέ, όλον το νησίν ηδούλευγε, δεν υπάρχαν βλέπεις δουλειές και ηναγκάζουντον ο κόσμος και πάαινε.

Κ: Εκεί τι κάνανε; Σκάψιμο;

Σ: Ε, σκάβγανε να πούμε […]. Μάλιστα ηβρήκανε νομίζω μία μάνα και είχεν το παιδί μες στην αγκάλην της, μες στην αγκάλην της και ήτον τα οστά του παιδιού, το κεφαλάκι και της μάνας. Τον καιρό που γίνηκεν ο σεισμός. Εκεί σου λέει πρώτα τον παλαιό καιρό, εκεί σου λέει, ήτον η πρωτεύουσα, εκεί και με τους σεισμούς… Αφού σου λένε ότι οι Μάκαρες κι η Ντονούσα ήτον το ένα κι χωρίσανε. Καλοταρίτισσα, το Σκουλονήσι αυτά όλα… 

Η: Θεία αυτά τα αρχαία με εκείνη τη γυναίκα με το μωρό πού ήτανε;

Σ: Αυτοί ήτανε, να πούμε, κάτοικοι να πούμεν εκεί και με το σεισμόν που ηγίνηκε είχεν… κουλουγύρισεν να πούμε και μείναν εκεί.

Η: Και πού βρέθηκε αυτό; Σε πιο μέρος στη Δονούσα;

Σ: Εκεί κάτω να πούμε ήτονε, εκείνον όλο εκείνο ήτονε πρώτα να πούμε όπως στον Κάμπο, την Καλοταρίτισσα έτσι ήτον και κει. Και με το πανωγύρισμα, τις ηπανωγύρισε και βρήκανε πολλά, να πούμεν, εκεί.

Κ: Εκεί στο Βαθύ Λιμενάρι λέτε τώρα; Σε αυτό το σημείο;

Σ: Ναι, ναι. Εκεί τώρα τα φυλάουνε τα αρχαία αυτά. Τα μαζέψασιν όλα και τα πάνε να πούμε εκεί και τα κολλήσανε, βρήκανε να πούμε αρχαία κουρούπια, πολλά εβρήκανε.

Κ: Πού τα πήγαν τα… ;

Σ: Αυτά τα πηαίνουν εκεί στο… πώς λέγεται αυτό δα; Που παν και πηαίνουν και τα βλέπουνε;

Κ: Στο μουσείο. […]

Σ: Στο μουσείον εκεί. Εκεί τα πηαίναν, τα νεώσασι να πούμε, που `τανε πετρωμένα και σπάσανε, διάφορα. Παλαιά πράματα αυτά, σου λέω, από τα χρόνια σου λέει εκείνα. Και γι` αυτόν τον λόγο τώρα ηβάλανε τώρα και φύλακα και φυλάει. Γιάντα τώρα θα πελεμήσεις οικόπεδο για να χτίσεις, πρέπει να `ρθουσι να κοιτάζουνε. […] Και σου λένε πρώτα, τον παλαιόν καιρό να πούμε, ε τον παλαιόν καιρό… Εκεί που `τον πέρα οι κάτοικοι που ζευγαρίζαν ακόμα τώρα να πούμε, του Νικήτα, να πούμε, του Τσίφτη ο πατέρας, τα αδέρφια να πούμε που ηκάνανε ζευγάρι, βρίσκανε, λέει, τις κούκλες εκεί που κάνανε ζευγάρι και τα δίναν των παιδιώ και παίζανε. Δεν το ξέραν, να πούμε, πως ήταν τέτοια, κατάλαβες; […] Ενώ όμως σήμερι άμα τα βρίκεις αυτά, έχουν μεγάλην αξία, μεγάλην αξία. Ο παππούς σου μια φορά κάτω στο Λιβάδι […] ήτανε κάτι κάτι σταύλοι, τα `χα κι εγώ ακουστά […], ήβρε, λέει, δυο τσουκάλια. […] Και ήτο γεμάτο το ένα κάρβουνο και τ` άλλο καραβόλους. Δεν ήτο της τύχης του. Λέει, λοιπόν, «Τέτοια τύχη», λέει, «είσαι;» Με συχωρείτε και κατουρεί μέσα. «Να», λέει, «τέτοια είσαι η τύχις μου;» Άλλη φορά πάλι η νανά μου τα `χε βρει σκαμμένα πέρα εκεί στις όχτους, εκεί που `τον τα σπίτια τα παλιά, να πούμε, από κάτω στο πλευρόν εκεί ήβρεν κι εκείνη ένα τσουκάλι καραβόλους. Δεν ήτον της τύχης της κι εκείνης. Εάν ήτον άλλος κι ήταν της τύχης του […]. Αυτά τα στοιχειώνουνε, αυτά τα στοιχειώνουνε.. Αν πας τώρα λένε λόγια. Εάν είναι, να πούμε, πει για σε σκοινί, για ξέρω γω, γίνεται σκοινί. Λέει δέναν σκοινίν εκεί, εκεί γίνουνται λεφτά. Μας έλεεν ο πατέρας μου μια φορά, που ήτανε, λέει, στην Αμοργό νομίζω… Ήτο, λέει, ένας και τα `βρε, δεν ήτον όμως λεφτά. Είχε, λέει ένα φίλο και του λέει, «Βρε φίλε, πάμε στο τάδε μέρος;» «Ίντα πά` να κάνουμε;» «Πάμε έτσι για περίπατο.» Ε, αφού πήασι λοιπό, […] ήβρε ένα σκοινί εκεί και το σκοινί γίνουντο λεφτά. Του λέει, «Γι` αυτό βρε σε `θελα. Δεν ήτον», λέει, «εμένα της τύχης μου, γι `αυτό σε `θελα, αν εσένα ήτον της τύχης σου, να τα βρούμε.» Κατάλαβες τι γίνεται;

Το άρθρο Εκεί τώρα τα φυλάουνε τα αρχαία αυτά. Τα μαζέψασιν όλα και τα πάνε εκεί και τα κολλήσανε εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Η πολιτεία από το Βαθύ Λιμενάρι μέχρι το Λιβάδι. Η ανασκαφή.

Σ: Ητανε, λέει, πολιτεία από κείνο τον κάβο που είναι τα αρχαία μέχρι το Λιβάδι. Ήτανε πολιτεία κι ηγίνε, λέει, σεισμός και ηκαταβυθίστη, ας πούμε, αυτό που πήγαινε στο Λιβάδι κι ήμεινε μόνο αυτός ο κάβος κι εκεί μέσα, λέει, είχανε κουκλάκια μέσα, λαγγίνες, κουρουπάκια απ΄ όλα. Κι ήρτανεν από τη Νάξο, Φωτεινή την ηλέαν αυτή που ΄τον αρχηγός, κι ηπήαν όλοι οι άντρες μας κάτω και ηδουλεύγανε, άλλος κουβαλούσε νερό, η Πόπη του Ψηλού ήτο μες στην άμμο κι ηβράζανε λέει νερό και τα πλύναν τα κιούπια όλα. Και όταν ηπηαίναν οι εργάτες κοντάς και βρίσκαν αυτοί κουκλάκι, τις κάναν τους δικούς μας στην πάντα και το βγάζανε το κουκλάκι και το παίρνανε. Αυτά τα κουκλάκια είχαν μεγάλη αξία. Τα πουλούσαν αυτοί ποιος ξέρει, στη Ναξά ήθελε να πα΄ να τα φανερώσου; Αλλά ηδουλέψαν όλοι οι άντρες, ηδουλέψαν πολύ ωραία. Βάστηξεν η δουλειά πολλές καιρό. Ύστερι τα πήρανε στο μουσείο στη Νάξο.

Το άρθρο Αυτά τα κουκλάκια είχαν μεγάλη αξία εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Η ανασκαφή στο Βαθύ Λιμενάρι. Η καταποντισμένη πολιτεία

Η: Τα αρχαία που είναι στη Μεσαριά, […] οι αρχαιολόγοι πότε ήρθανε και τα μαζέψανε; Πότε γίνανε οι πρώτες ανασκαφές; Και πριν έρθουν οι αρχαιολόγοι πώς ήταν εκεί πέρα, τα βλέπατε εσείς τα αρχαία αυτά;

Δημ: Όχι δεν τα βλέπαμε, ήτο χωμένα, ούτε είχε και κανείς ιδέα πως υπάρχουν αρχαία. Οι ανασκαφές έγιναν το 1968-69, δύο χρόνια. Ε, κάπου πήραν χαμπάρι ότι εκεί υπήρχαν αρχαία κι ήρτε μια επιτροπή από κει -και μάλιστα Ζαφειροπούλου λεγόταν αυτή, ήτονε διευθύντρια στη Μύκονο των Κυκλάδω`. Και ήρθαν εδώ, βάλανε ανθρώπους, ελέξαν και βάλαν μπροστά. Πήραν εργάτες, δουλέψαν κι εδώ πολλοί και χωρίς να… Δουλεύαν εκεί, σκαλούσαν εκεί κάτω. Εγώ δεν ηπήα βέβαια. Σκάβγαν εκεί με σκαλιδάκια ξέρω γω τι, για να ξεχώσουν ό,τι ήτανε. Ε, υπάρχουν τώρα αυτά. Βρήκανε καμπόσα αλλά σπασμένα, τα πήραν στη Νάξο και τα κολλήσανε και υπάρχουν λέει στο μουσείον της Νάξου. […] Είχανε φέρει συγκολλητές -πώς τους λένε αυτούς που τα κολλούνε τα κομμάτια, τα φτιάχνουνε- και τα πήανε ύστερι στη Νάξο. Εδώ δεν είχε θέση να τα βάλουν.

Η: Εσείς δεν είχατε καταλάβει, ότι υπάρχουν αρχαία εκεί;

Δημ: Ε, δεν ηκούοντο τότες για τα αρχαία. Ε, κονιάζανε[?] ότι εδώ υπήρχανε κόσμος πριν τα αρχαία χρόνια, υπήρχε και τότε ζωή και λεν πως ήτον και πολύς κόσμος. Αλλά κι εμένα μου φαίνεται, φαίνεται κι εμένα περίεργο εκείνο το καβάκι -γιατί ένα καβάκι είναι έτσι στο μύλο- πως ηβρέθησαν αρχαία. Λέω, λέμε ότι μπορεί να είχεν επέκταση το νησί και κει υπήρχε κάποια πολιτεία εκεί χάμω και καταποντίστη, γιατί είναι κοφτό από την κάτω πάντα, κοφτό φαίνεται πως είναι κομμένο κι έχει πάει στη θάλασσα, καταποντιστεί. Επομένως αν ήτον κανένα χωριό ή καμία κωμόπολη ξέρω γω, έχει βουλιάξει κι έχει μείνειν ένα κομμάτι. Γιατί εκεί είναι καλή θέση, γιατί ανεβαίνεις προς τα πάνω. Εκεί η Μεσαριά είναι πεδινό μέρος έτσι, έχει χωράφια καλά μέχρι εκεί και φαίνεται ότι υπήρχεν ζωή, γεωργοί έχουν ξαναδουλέψειν εκεί. […] 

Κ: Το υπόλοιπο νησί το είχαν ψάξει οι αρχαιολόγοι ή μόνο είχαν εντοπίσει ότι υπάρχουν εκεί αρχαία; Κοιτάξαν στο υπόλοιπο νησί;

Δ: Κοιτάξαν παντού αλλά δεν ήβρηκαν αλλού. Αυτού βρήκανε και επισημάναν να γίνουν ανασκαφές. Στο αυτό, το Βαθύ Λιμενάρι, έτσι λέγεται. 

Η: Λέτε δηλαδή ότι υπήρχε προέκταση που καταποντίστηκε;

Δημ: Ναι, ναι, βέβαια. Πού ήτον το χωριό; Βέβαια υπήρχε. Εκείνο είναι λίγο κομμάτι που είναι τα αρχαία τώρα, πώς ηζούσαν ο κόσμος; Ο κόσμος είχεν πολιτεία και επήαινε βαθιά, και με τους σεισμούς -γιατί γίνοντο σεισμοί πάντοτε- κόπηκε εκείνο το κομμάτι κι άλλα κομμάτια βουλήσαν, γιατί η Δονούσα ήτον πιο μεγάλη στην έκταση. Έτσι εξηγείται δηλαδή το θέμα αυτό των αρχαίων.

Το άρθρο Σκάβγαν εκεί με σκαλιδάκια για να ξεχώσουν ό,τι ήτανε. Βρήκανε καμπόσα αλλά σπασμένα, τα πήραν στη Νάξο και τα κολλήσανε  εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.