Φασαρία με Χιώτες στο καφενείο

Σταύρ: Εκείνος ο Μαραγκός μια φορά έπιασε μια, με συχωρείς, μια μανέλα που λιάζαν το κρομμύδι και δεν ξέρω πόσους Χιώτες, με το θείο σου τον Κώστα που βγήκαν έξω, επήγανε στο μαγαζί του Νικήτα. Το μαγαζί το ‘χεν ο, του Νικήτα ο πατέρας, το Αντωνάκι που λένε. Και πήγαν, ήταν του Σταυρού και πήγαν κάτι κοριτσόπουλα, φορούσαν λοιπόν κάτι ξέρω ‘γω και οι μάγκες οι Κουφονησώ… οι Χιώτες και ‘θέλαν να κάνουν το κομμάτι τους. Κι αγριεύει ο Μαυρόκωστας, Μαυροκώστας ηλέαν, ο Μαύρος…

Φανή: Ο Κώστας ο Μαύρος.

Σταύρ: Μπράβο. Τον ηλέαν και μπράβο και αραπάκι, επειδή ήταν μαύρος. Μιχάλη μου και πιάνει μια μανέλα του κρομμυδιού που ηλιάζαν το κρομμύδι. Μανέλα σε παρακαλώ, ξύλο.

Φανή: Ξύλο, ξύλο.

Λευτ: Αααα.

Φανή: Μανέλα το λέαμε.

Σταύρ: Μιχάλη, δεν ηξέρω πόσοι Χιώτες ήταν εκεί στα περίχωρα μες στο μαγαζί και πήανε σωρό και πέσανε, πήανε μες στα καϊκια. Ναι, πήαν κάτι κοπέλες εδώ και φορούσαν λοιπόν κάτι ξέρω ‘γω και πήαν λοιπόν οι γριές και ‘κάναν τα μαγκάκια. Εεεε ε και να σε ‘χω μάνα.

Φανή: Θέλαν να τους πετάξουν στη θάλασσα. Στη θάλασσα να τους πετάξει ο Μαραγκός και ο θείος σου ο Κώστας αυτός τώρα που είναι, είναι χάψαλος ο κακόμοιρος.

Το άρθρο Θέλαν να τους πετάξουν στη θάλασσα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Φάρσα στο πηγάδι της Μεσαριάς

Σοφ: Μια φορά είχε πάει η Βαγγελιώ η νύφη μου με το Δημητράκη να ντρετσάρουν το μύλο και ηκατεβήκανε κάτω  στο πηγάδι να πιουν νερό. Κι ήτον ο άντρας μου με τον Ψηλό στο Μερσήνι και τις είδαν που κατεβαίναν από το μύλο, ήτο σκοτεινά, και του λέει ο Ψηλός λέ΄, πάμε να των κάνωμε τον αράπη. Και κατεβαίνουν από πάνω και όπως ηπηαίναν κάτω στο νερό οι δικοί μας, των ηρίχναν πέτρες  και ηκάμναν και τον αράπη. Η Βαγγελιώ η νύφη μου ήθελε να πιει νερό και της λέει ο Δημητράκης λέει, έλα να σου ανέσυρον. Βάστα Δημητράκη μου γιατί ΄ναι  οι βαρκόλακοι από πάνω! Αυτοί οι δικοί μας είχαν πέσει μέσα στο χωράφι και κυλιούντον απ΄ τα γέλια. Ύστερι θαρρώ πως ηπεράσανε εδώ και τον ηδώκανε. Βρε κακούργοι, λέει, κοντεύγετε να με πεθάνετε. Κάναν αστεία πρώτα, ηκάναν.

Το άρθρο Των ηρίχναν πέτρες και ηκάμναν και τον αράπη εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Φάρσα στην Πηγή του Μερσηνιού

Σοφ: Ηπήαν λέει μια φορά και πήραν τη βάρκα του Περβολάρη από κάτω από το γιαλό από το Λιβάδι, το Φύκιο και την ηπήαν και την ηβάλαν΄ μες στης βρύσης τη στέρνα και την ηφορτώσαν και κρομμύδι. Αλλά αυτός που την είχε τη βάρκα ήτον από πάνω κρυμμένος κι ό,τι ηλέαν αυτοί τ΄ άκουσε και ηλέαν λέει, τώρα θα ρθει ο Περβολάρης και θα βρει τη βάρκα του φορτωμένη κρομμύδι και πώς θα την πάει κάτω, να την πάει στην Αμοργό να το πουλήσει; Και φανερώνεται, λέει, τω΄ λέει πάρτε τη βάρκα, βάλτε το βγάλτε το κρομμύδι όξω, και πάτε τη βάρκα εκεί που λέει, γιατί θα σας κάμω, θα σας κόψω μες στη μέση. Και την πήραν και την πήαν κάτω. […] Από κάτω την ησηκώσαν τρεις τέσσερεις νομάτες, την ηφέραν απάνω στη βρύση. Κάνανε ηπράματα, ηκάναν πράματα πρώτα οι παλαιοί! Πίναν κρασά, ημεθιούσαν.

Το άρθρο Ηπήαν λέει μια φορά και πήραν τη βάρκα του Περβολάρη από κάτω από το γιαλό εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Οι φάρσες του Δημήτρη Κωβαίου στη θεία του την Ευαγγελία

Ε: Και τι μου ΄κάνεν και μια φορά πάλι, αυτός ο πειρασμός ο θείος σου ο Δημήτρης;

Η: Τι;

Ε: Λοιπό ήτο Φώτα κι ήψηνα πίτες και ήντα ΄καμε; O Μήτσος με το Μιχάλη της Χήρας.  Ηκαθούμαστε λοιπόν μέσα στην κουζίναν εκείνη. Ήτον η συχωρημένη η Ποθητή, η μάνα της Σοφίας, ο Μήτσος που ΄το λεύτερος, ηγαπούσα με τη Σοφία και ο άντρας μου κι εγώ είχα τις πίτες κι ήψινα στην παραστιά βέβαια, γιατί ούτε γκάζι ούτε τίποτι. Λοιπό, τις ήριχνα μέσα στην κατσαρόλα με τα ξύλα, που ήναβγιε, να ψήνουνται και γύριζα και των ηκουβέντιαζα ας πούμε εκεί που κάθουντο. Λοιπό ήβαλα μέσα, ηκανόνιζα δέκα δεκαπέντε πίτες μες στην κατσαρόλα. Μετά τις ήβγαλα κι ήβρισκα μισές. Μα καλά με την κουβέντα, λέω, λάθος κάνω και βάλω τόσες και μετά βρίσκω λίγες; Μια φορά, δυο. Και με  την κουβέντα τώρα μανία που τους ήτον κι οι τρεις εκεί στη γραμμή μαζί και μου λέασι και κουβεντιάζαν και ξέρω ΄γώ τι, δεν τις ήπερνα είδηση. Καμιά φορά λοιπό τον προλαβαίνω κι είχαν απάνω σε ένα καλάμι δεμένο ένα πιρούνι και κατεβάζαν από πάνω το πιρούνι και μου πέρναν τις πίτες. Τι μου ΄χει κάνει ο δαίμονας μου ΄χει κάνει…

Άλλη φορά πάλι, ήμουν πίσω στη Σοφία κι ΄εν ηξέρω μωρέ παιδιά, ήτον απεθαμένος ο άνδρας μου, δεν εθυμούμαι. Λοιπόν παίρνει μια καρέκλα, τη βάλει μες στην μέση του σπιτιού, μου φαίνεται ήζειν αλλά ήλειπε, το Σπύρον είχα μικρό, άρα ήζειν, μόνο ήλειπε, μάλλον στα ψαρέματα ήτο. Και πιάνει μια καρέκλα, τη βάλει μές στην μέση του σπιτιού και πιάνει και βάλει το σακάκι του συχωρεμένου, το καπέλον του και τον κάνει άνθρωπο κι έχει την καρέκλα μες στην μέση του σπιτιού. Εγώ με το Σπύρο μου τον μικρό, δυο τριώ χρονώ, ήμουν μεσα στη Σοφία κι ήτο λοιπό μισοσκότεινα. Ότι που ΄θελε λοιπό να σκοτεινιάζει, ήφηα να ΄ρτω. Όπως ήφηα, τότες δεν υπάρχαν φώτα, δεν υπάρχαν τίποτι, με τις λάμπες. Όπως ανοίω την πόρτα, μπαίνω μέσα, βλέπω έναν άνθρωπο μες στο σπίτι. Γυρίζω και λέω του Σπύρου, ήτο μικρός, λέω, Σπύρο ένας άνθρωπος είναι μες στο σπίτι, πού να μπω εγώ μέσα. Του λέω τρέχα. Εγώ ηγύρισα ηπίσω και του λέω τρέχα πίσω στης Σοφίας, να ΄ρτει ο Μήτσος, να δούμε ήντα ΄ναι, ξωτικόν είναι, άνθρωπος είναι, ήντα ΄ναι. Μες στην μέση του σπιτιού ντυμένος, με  το καπέλο με το σακάκι με όλα. Έρχεται λοιπό, οι άνδρες βέβαια αν είναι δυνατό να φοβηθούν, μπαίνει μέσα, τότες σου λέω με τη λάμπα, δεν είχαμε φως. Μπροβέλει στην πόρτα και μου λέει, άνθρωπο σου ΄χου καμωμένο μες στην μέση του σπιτιού. Μπαίνει μέσα και μου λέει έλα να δεις, το σακάκι του ανδρός σου, το καπέλο του ανδρός σου. Μου ΄χει κάμει πράγματα αυτός ο θείος σου ο Μήτσος!

Το άρθρο Είχαν απάνω σε ένα καλάμι δεμένο ένα πιρούνι και κατεβάζαν από πάνω το πιρούνι και μου πέρναν τις πίτες εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Φασαρία με Μυκονιάτες για κλοπή λαθραίων

Σταύρ: Ο Γιάνναρος  μια φορά, Μιχάλη, είχε λαθρεμπόρια κρυμμένα στις Κοπριές. Ξέρεις τι σημαίνει Κοπριές; Στο νησάκι που είναι στο Κουφονήσι από πάνω. Και πήγαν λοιπόν από ‘δω κάτι Μυκονιάτες τη νύχτα, τα κλέψανε. Πάει ο Γιάνναρος στην Πάρο να βρει μουστούρες να πουλήσει. Λαθρεμπόρια τότες. Βρίσκει μουστούρη, δηλαδή έμπορο να σου πω και πάει να, πάει στη σπηλιά που τα ‘χε κρυμμένα και λείπαν τα λαθρεμπόρια. Τι λαθρεμπόρια; Ζάχαρες, πετρέλαια, κάτι άλλο που τα φέρναν από μέσα από το…

Φανή: Τσιγάρα…

Σταύρ: Ναι. Βρε παν’ τα λαθρεμπόρια, παν’ τα λαθρεμπόρια. Από ‘δω από ‘κει μαθαίνει λοιπόν, ότι τα ‘χανε οι Μυκονιάτες. Κάτι Μυκονιάτες γνωστοί από ‘δω, ο Γιάννης του Αντώνη με το Κωνσταντή της Ποθητής. Ήτον ο Γιάνναρος στον Κάμπο φερμένος απ’ τη Κουφονήσια. Να λοιπόν αυτός ο Μυκονιάτης κι έρχεται στον Κάμπο, ν’ αράξει με το καϊκάκι το ψαροκάικό του. Βγαίνει όξω. Με το που βγαίνει όξω, ωπ πάει το βουθά. Τότες από κάτω από το μώλο του Μαραγκού ήταν ένας μώλος προσωρινός, όχι όπως είναι τώρα βέβαια, ξέρω ‘γω. Έκαν’ ένα μωλαράκι…

Μιχ: Ίσα ίσα να…

Σταύρ: Βοηθητικό τότες, με κοινοτικό, με κοινοτικό έργα. Βγαίνει όξω ο Μυκονιάτης, πάει τον μαγκώνει. Τον πετά κάτω, του ρίχνει δυο τρεις μπουνιές, ξέρω ‘γω του Γιάνναρου, αυτού του Γιάννα, του Γιάννη, το λέγαν κι αυτόν Γιάννη και το βάζει κάτω, κάτω στο αυτό κι ανοίει το… Τον πιάνει λοιπόν από ‘δω, από ‘δω τον άνοιξε το στόμα του, ο Γιάνναρος και βάζει το, τον τσάρουχά του μες στο στόμα του να, αααα. Ναι. Ο πατέρας του ο Συμιακός ήτον από πάνω ‘κει στου Μαραγκού, πού ήταν του Μαραγκού η… Και πάει κάτω ο Συμιακός και του λέει μανα καλέ μ’, μα καλέ μ’, μα καλέ μ’, Γιάννη μου, Γιάννη μου, για μένα κάμε το μα καλέ μ’.  Και σηκώνεται απάνω και του δώνει μια κλωτσά και τον πετά στη θάλασσα, ναι. Ξέρεις να ΄χεις το πράμα μες στη σπηλιά και να πας να ‘βρεις… Πηαίναν τα κρύβανε σε σπηλιές και παν’ ας πούμε και βάζανε εμπόρους και πάει ο άθρωπος…

Λευτ: Στην Κατοχή ήταν αυτά ε;

Σταύρ: Ναι, λαθρεμπόρια ήταν αυτά…

Φανή: Πριν πριν.

Λευτ: Πριν την Κατοχή;

Φανή: Πριν την Κατοχή.

Σταύρ: Λαθρεμπόρια, αμερικανο… Αυτό.

Φανή: Πριν την Κατοχή…

Σταύρ: Ναι, λαθρεμπόρια, πετρέλαια, τσιγάρα, ζάχαρες, τέτοια.

Το άρθρο Και σηκώνεται απάνω και του δώνει μια κλωτσά και τον πετά στη θάλασσα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Το νερό της Πηγής και από πού έρχεται

-Το νερό εδώ κάτω από πότε τρέχει; [στο Μερσήνι]

Ε: Αυτό είναι αιώνιο, απο πάντα. Από αφού κι αν ήγινε η Δονούσα ας πούμε, το νησί, το χωριό μας. Μάλιστα ελέγανε που βρήκανε, λέει, τότες παλιά, πολύ παλιά βρήκανε, λέει, πλατανόφυλλο, του πλατάνου φύλλο, λέει, στο νερό κι είπανε ότι δεν είναι τοπικό το νερό, μόνο έρχεται, λέει, από την Ικαρία και περνάει από θάλασσα και έρχεται εδώ υπόγεια, αλλά είναι ψέμα. Όταν δε βρέξει στο νησί, το νερό σταματάει ας πούμε. Δεν έχει σταματήσει ποτές το νερό μας, δεν έχει σταματήσει ποτέ, έχει λιγοστέψει, αλλά  σταματήσει όχι. Το χειμώνα να `σαι, να δεις εσύ νερό. Άμα βρέξει πολύ η Δονούσα το χειμώνα, κατεβαίνει, με συχωρείς, ένα νερό, τόσο από κάθε βρύση, και χτυπάει πέρα στο πλατάνι. Πολύ νερό. Από δω εγώ ακούω το βρουχισμό, πάει στην θάλασσα. Έχει μέρος που πάει το νερό στην θάλασσα, από κάτω εδώ έχει αυλάκι και πάει το νερό κάτω. Όταν βρέξει πολύ η Δονούσα. Γιατί όταν δεν βρέξει, δεν έχει νερό, είναι λίγο, και όταν βρέξει έχει πολύ; Είναι ψέμα ότι έρχεται…(από την Ικαρία). Έρχεται από το βουνό. Αλλά έχει υψόμετρο και κατεβαίνει το νερό. Μας έχουνε πει ότι το νερό κατεβαίνει από αυτό το μέρος. Από αυτή τη μεριά κατεβαίνει και πάει κάτω. Κάποιος εκεί πέρα στ` αλώνια έχει μία σπηλίτσα και κάποιος, λέει, είχε βάλει το αυτί του παλιά κι ήκουε, λέει, από κάτω το βρουχισμό του νερού, μας είχανε πει. Αλλα μάλλο` έτσι κατεβαίνει, δεν κατεβαίνει από δω από το χωριό, από κει κατεβαίνει το νερό και πάει στην πηγή κάτω.

Μετα ηπέρνανε αυτό το νερό το βρασμένο, ρίχνανε μέσα από λεμονιές φύλλα, για να μυρίζουνε

Πλύσιμο ρούχων με στάχτη

Ε: Πρώτα πλύναμε στη βρύση παλιά, δεν υπήρχαν τότες ούτε σαπούνια, ούτε χλωρίνες, ούτε τίποτα. Ξέρεις τι κάναν οι γονείς μου; Εγώ δεν τα `κανα αυτά, η μάνα μου τα `φτιαχνε αυτά και όλες οι παλιές. Εβάζανε τα ρούχα, πηγαίνανε στην βρύση, τα κάνανε μπουγάδα. Κάνανε παραστιά, σαν τζάκι στη βρύση. Βάλαν απάνω ένα ντενεκέ, ανοίγανε σαν καζανάκι έτσι ανοιχτό, το βάζανε επάνω, βάλανε νερό, βάλανε στάχτη, ξέρεις, την στάχτη από το φούρνο, ρίχνανε μέσα κι έβραζε. Τα ρούχα λοιπό τα περνούσαν από το νερό πρώτα και μετά τα στοιβάζανε στο κοφίνι, ξέρεις την κόφα αυτή που `ναι με βέργες πλεγμένο όπως είναι το καλάθι, κάτι τέτοιο αλλά μεγάλο. Τα ντανιάζανε μέσα, κάτω-κάτω, κάτω-κάτω ηβάζανε τα σκούρα κι από πάνω βάλανε τα άσπρα. Τα στοιβάζαν όλα μέσα και μετα ηπέρνανε αυτό το νερό το βρασμένο, που `τον μέσα με τη στάχτη, ρίχνανε μέσα από λεμονιές φύλλα, για να μυρίζουνε. Είχανε κόψει, αντίς κύπελλο που λέμε τώρα εμείς, κατσαρόλι και τέτοια, τότε δεν υπήρχαν τίποτα, κόβανε τα φλασκιά, βάζαμε φλασκιά και τα κόβαμε και τα λέγαμε αγκλούπια. Τα κάναμε έτσι, ας πούμε, βάλαμε το νερό, αυτό το καυτό νερό το ρίχνανε από πάνω, έτσι το ρίχνανε η μάνα μου κι όλες οι γυναίκες. Το ρίχνανε έτσι από πάνω όπως ήτανε με τη στάχτη, αλλά η στάχτη να κατασταλάξει ας πούμε, να μην είναι θομπή, να `ναι νερό καθαρό. Το `ρίχναν από πάνω, από πάνω, από πάνω, και το αφήνανε, μια ώρα, δυο ώρες, εκεί όπως ήτανε μέσα με το ζεστό, τα ρούχα, όλα αυτά. Μετά από δυο ώρες, πιο λίγο-πιο πολύ δεν ξέρω, τα βγάζανε και τα πλύνανε μετά πάλι στη στέρνα κι είχανε σαπούνι τότες ας πούμε, πράσινο σαπούνι, δεν υπήρχε τίποτ` άλλο και το πράσινο κι αυτό `τανε… Και γινότανε… μοσκομυρίζανε. Εδώ ήσουνα κι άκουγες τη μυρωδιά της μπουγάδας που λέγανε, μοσκομυρίζανε τα ρούχα.

Το άρθρο Τότες πολύ παλιά βρήκανε, λέει, του πλατάνου φύλλο στο νερό κι είπανε ότι δεν είναι τοπικό μόνο έρχεται εδώ υπόγεια από την Ικαρία, αλλά είναι ψέμα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Γαλιότες. Σφάξιμο ζώων στην Καλοταρίτισσα

Σταύρ: Αυτές είναι ιστορίες της κλεφτουριάς, που ‘ρχότανε η κλεφτουριά. Ερχόταν οι γαλιότες, που λέμε…

Λάρα: Ποιοι; 

Σταύρ: Οι γαλιότες.

Λάρα: Απ’ την Αιγιάλη; 

Σταυρ: Γαλιότες[ch-]. Τα καϊκια με σαράντα κουπιά[…]

Λάρα: Από πού ερχόντουσαν; 

Σταύρ: Αυτοί ήτανε πειρατέ, ήταν κλέφτες.

Λάρα: Πόσο παλιά λέμε τώρα;[…]

Φανή: Πριν την Κατοχή.

Λευτ: Αυτοί ήτανε Έλληνες ήτανε ή ξένοι; 

Φανή: Έλληνες.

Σταύρ: Πειρατές, πειρατές, κλέφτες.

Φανή: Ύστερη ήβγαν τα βασιλικά και είχεν άλλαν αυτή η κλεφτουριά. Ήβγαν τα βασιλικά. Γιατί, μου ‘λεεν ο παππούς σου, ότι μέσα στη λάγκα(?) ήτον φορτωμένο το καϊκι και είχεν πιο τα πράματα… Τις ηκυνηούσα’. Και ησφάζα’ και η λάγκα ήτο μα… Και τα γδέρνα’ και πετούσαν όλα κι είχαν μόνο τα γωνιά[?] και η λάγκα… Μου τα ‘λεεν ο παππούς σου ο Βασίλης[…]

Λευτ: Είχε γεμίσει αίματα και δερμάτια.

Σταύρ: Δε μου λες; Αυτή η χρονολογία ήταν επί Τουρκοκρατίας; 

Φανή: Πρέπει, πρέπει[…] Δεν υπάρχε βασιλικά.

Λάρα: Τα βασιλικά τι είναι;

Λευτ: Οι βασιλιάδες, βασιλιάς.

Φανή: Δεν υπάρχεν. Είχεν… Δεν είχαμε βασίλειο[…]

Ηλ: Και αυτά είχαν σαράντα κουπιά;

Σταύρ: Σαράντα κουπιά η γαλιότα.

Φανή: Η γαλιότα κατεβαίνει με δεκαοχτώ κουπιά.

Σταύρ: Σαράντα, σαράντα.

Φανή: Ε, δεκαοχτώ από κάθε πάντα.

Σταύρ: Σαράντα.[ed]

Φανή: Ηκατέβαινε, λέει, ο πατέρας σου με τον πατέραν το από το Μοσκονα, τότες ηκατεβαίνανε τις μάντρες εκεί και ήτο, λέει, μέσα το λιμάνι εκεί η λάγκα… Αίμα κι ήβγαινε όξω!

Λευτ: Τα σφάζανε.

Φανή: Και είχα’, λέει, το πανί από την πάνταν του δρόμου, για να μην τα βλέπουν οι αθρώποι.

Λευτ: Να μη βλέπουν τα σφαχτά.

Φανή: Ναι. Άκου να δεις. 

Εγώ είχα έναν πετερό και επήαινα το βράδυ και κάθεαι και μου ‘λεεν ιστορίες

Παλιές ιστορίες του πεθερού

Φανή: Εγώ, κοπέλα μου, είχα έναν πετερό, ήτον εκατό χρονώ και άμα έχασα τον άντρα μου, επήαινα το βράδυ και κάθεαι και μου ‘λεεν ιστορίες μέχρι Μικρά Ασίας τον πόλεμο.

Όταν εβγήκαν έξω από το αυλάκι αρχίσαν τις τουφεκιές μπου, μπου, μπου!

Ζωοκλοπή από πειρατές στην Κουμαριά

Σταύρ: Εγώ πάλι, εγώ πάλι έχω ακούσει αλλιώς. Ότι ο παππούς σου ο γέρο Μιχάλης κάθονταν, να πούμε, στην αυλή και βλέπει ένα φως και προχωρούσε προς την Κουμαριά.

Φανή: Εμένα μου τα ‘πεν ο πετερός μου.

Σταύρ: [ch-] Άστο, άκουσε κι εμένα. Και προχωρούσε προς την Κουμαριά. Ο παππούς σου ο γέρο Μιχάλης είχε μια μάντρα στην Κουμαριά και βλέπει το καϊκι, το φως και πάαινε προς την Κουμαριά και λέει, αυτό δεν είναι καλός οιωνός και φεύγει και πάει από πάνω απ’ το φτερό. Τα κατσίκια ήτον μες στη μάντρα, στη μάντρα. Αφού είδε το καϊκι και ήμπε μες στο αυλάκι, μες στην Κουμαριά, λέει από πάνω απ’ το φτερό, εεεε ποιοι είναι; Τι είναι; Ακούσαν λοιπόν αυτοί και λαργάρανε[?], φύγανε. Όταν εβγήκαν έξω από το, από το αυλάκι, απ’ την Κουμαριά, αρχίσαν τις τουφεκιές κι ο μπαρμπά Μιχάλης ο βοσκός ερχόταν προς το σπίτι του. Άκουσε τις τουφεκιές κι από πάνω του Παντελή η τραφιά ήταν σιτάρι…

Φανή: Εμένα μου το ‘πεν ο πετερός μου αλλιώς.

Σταύρ: Ήταν σιτάρι, σε παρακαλώ δυο λεπτά.

Λευτ: Ασ’ το να δούμε πώς θα το πει, ασ’ το να δούμε πώς θα το πει.

Σταύρ: Άκουσε λοιπόν τις τουφεκιές μπου, μπου, μπου και το… Πηγαίνα να προφυλαχτεί ο άθρωπος, ας πούμε, βγήκε από πάνω, που λες, στην τραφιά σιτάρι και ήμπε μες στο σιτάρι, για να μην τον εχτυπήσουν τα βλήματα και φύγαν αυτοί.

Φανή: Εμένα μου τα ‘πεν ο πετερός μου αλλιώς.

Αυτοί ήβγαν το βουνό κι πήραν το ‘να βαρέλι κρέας και το πετάξαν μες στο ρυάκα

Ο Γερ΄ Αντώνης που έκλεψε το φαγητό των πειρατών

Φανή: Έρχουνται, λέει, επά κάτω και αράζω’ και είχαν, λέει, βαρέλια και τα παστώνα’. Έρχουνται, λέει, εδώ κάτω στη… Μου τα ‘λεεν ο παππούς σου, εγώ ηπήαινα και τον ήβρισκα και μου τα ‘λεε, άμα ‘χασα το Μήτσο. Ήρχουνται, λέει, επά κάτω στο Σαπουνόχωμα κι είχανε πάρει, λέει, ένα γκουρνί από το μυλωνά και το βράζαν να φάνε και τραβάει, λέει, ο ένας το φτυάρι και λέει: Από ‘υτήν τη γυναίκα που πήραμεν το γουρνί, είναι έγκυος και δεν το ξέρει και θα κάμει θηλυκόν παιδί και μας ηπιάσανε. ‘Εν ηπρόλαβε, λέει, να το πει κι ηπρόβαλεν το βασιλικό στου Μοσχονά τον κάβο και σηκώσαν ένα βαρέλι, μου τα ΄λεε εμένα ο πατέρας σου.

Λευτ: Α και τους πιάσανε;

Φανή: Αμέ, ήρταν και πήραν το καϊκι, αλλά αυτοί ήβγαν το βουνό κι πήραν το ‘να βαρέλι κρέας και το πετάξαν μες στο ρυάκα κι πήα το βουνό, μου τα ‘πεν ο πατέρας σου, ω τι μου ΄λεε! Και πάει ο γερ’ Αντώνης, που το ‘δε και το παίρνει. Κατέβησαν αυτοί…

Σταύρ: Ποιος γερ’ Αντώνης;

Φανή: Επά πάνω. Λοιπό, πάνε το βράδυ να πάρουν το βαρέλι, να παν’ κάτω στις Καλιόπουδες[?], να μαγειρέψουν να φάν’ κι ήλειπεν το κρέας.Ναι. Λοιπο, του λένε ότι, να… Κράτηξε ό,τι κράτηξε, γιατί αν δε το φέρεις, θα πάμε να σου σφάξωμε το ζευγάρι σου τη νύχτα. Εμένα μου τα ‘λεεν ο πατέρας σου.

Λευτ: Α το ‘χε βαστήξει αυτός ε;

Φανή: Ναι.

Λευτ: Α το ‘χε κρυμμένο, είπα κι εγώ, βάσταγε ο πειρατής το βαρέλι κι ήτρεχε στο βουνό τσάμπα; 

Φανή: Ήτον πολύ, πολύ… Ηπήεν λοιπό αυτός και το ‘φερεν εδώ μετάκρυψε, δεν το πήρε… Κι πήγαν και του ‘παν ότι, κράτηξε ότι ‘θελες να φας και το άλλο να το φέρεις να φάμε. Αλλά πώς ηφύανε πιο μετά… Το παπόρι με τα όλα[…], το πήρεν το βασιλικό. Είχανε βγει τα βασιλικά[???]. Μου τα ‘λεεν ο πατέρας σου…

Λευτ: Αυτό το βασιλικό ήταν σαν, σαν καταδίωξη δηλαδή;[…]

Φανή: Ναι, ναι. Εγώ ηπήαινα και τον ήβρισκα τον παππού σου και μου ‘λεεν έτσι παλαιά[…], παλαιά.

Σταύρ: Αυτά, αυτά σε παρακαλώ, αυτά, ποιανής χρονολογίας ήτανε;

Φανή: Ποιος ξέρει Σταύρο;

Λευτ: Χίλια οχτακόσια ενενήντα κάτι ήτανε.[…]

Σταύρ: Ποιας χρονολογίας, ας πούμε, ήταν αυτό;[…]

Φανή: Ποια χρονολογία μόνο δεν τον ηρώτηξα εγώ το συχωρεμένο, να μου πει ποια χρονολογία[…]

Σε πρεσέρνανε για να πεις πού τα ‘χεις τα γελάδια κρυμμένα

Βασανιστήρια για να κλέψουν αγελάδες. Γαιδουροσπηλιές

Σταύρ: Οργώναν οι αθρώποι[…], οργώναν οι αθρώποι τα χωράφια[…], ζευγαρίζαν που λέμε[…], με γελάδια[…] κι ότα’ λοιπό’ εβλέπαν τη γαλότα, ότι ερχότανε, εεε εβγάλα… Εβγάλα τα, τα γελάδια από το ζυό, που λέμε και τρέφανε[?] με συχωρείς γαϊδούρια και πήγαιναν και κρύβαν τα γελάδια. Τις ζυκαλικές[?] που κάναν τα, τα ζώα, τα βόδια μές στα χωράφια, τις εχώνα’, για να μην τα βρουν αυτοί, ότι είναι βόδια. Και βγαίναν έξω και σου λέανε… Ερχόντουσαν λοιπό εκεί που ‘κανες ζευγάρι, έκρυβες εσύ τα, τα γελάδια και όργω… Έβαλες γαϊδούρια στο ζυό. Τα γαϊδούρια δεν τα ‘παιρνα’ για κρέας, ναι. Ψάχναν αυτοί γελάδια και σου λέγανε, πού τα ‘χεις κρυμμένα τα γελάδια; Λες, δεν έχω γελάδια[…], δεν έχω γελάδια. Ρε, πού τα ΄χεις κρυμένα τα γελάδια; Δεν έχω ντε. Τι κάνανε; Είχαν ένα, ένα σκοινί, ένα κομμάτι σκοινί και στο ‘βάζαν εδώ. Εδώ πίσω είχαν ένα, ένα ξύλο, ένα ξύλο και το[…], το σφίγγα’ λοιπό, το σφίγγαν εδώ, το σφίγγανε…

Λάρα: Βασανιστήριο.

Σταύρ: Σε πρεσέρνανε, για να πεις, πού τα ‘χεις τα γελάδια κρυμμένα. Να πάρουν τα γελάδια. Αφού λοιπό’ εσύ πρεσαρίζεις, ας πούμ’ και σου σφίγγει αυτός με το πρεσάρισμα που σου ‘βαζε εδώ πίσω, εσύ έβλεπες το, το χάρο. Αναγκαζόσουνα να, να του πεις, πού έχεις κρυμμένα τα γελάδια, κατάλαβες; Και ‘συ λοιπόν έλεγες τα ‘χω κρυμμένα…

Φανή: Ηπηαίνα’, λέει Λευτέρη, εκεί που ζευγάριζε και του λένε, έχεις και ασερνικό ζώο… Πατουχιές[ed]

Σταύρ: Λέμε ότι, ότι έκανε λέει, λέει εκάναν ζευγάρια εδώ πάνω στα[ch-]

Φανή: Στις Βάρδιες.

Σταύρ: Στις Βάρδιες όπως το λες και είχαν κρυμμένα τα βόδια από ‘κει, που ‘ναι κάτι σπηλιές. Εμείς αυτές τις σπηλιές τις λέμε…

Φανή: Γαϊδουροσπηλιές.

Σταύρ: Γαϊδουροσπηλιές. Εκεί τα ‘χαμε κρυμμέν’ τα βόδια, αλλά αφού ας πούμε σε πρεσάρανε[…] αφού λοιπόν τις επρεσάραν’ τους αθρώπους[…], αφού λοιπόν πήγαν αυτοί απάνω και τους επρεσάρανε με τα, με τα σκοινιά εδώ  και σε αυτό, σου λέει, τι να κάμωμε;[…] Και πήαν στις γαϊδουροσπηλιές, πήραν τις γελάδες και πήανε κάτω στη Μέσα Άμμο και τις βαρκάρανε[…] Και βάλαν μες στο καϊκι[???], πήγε λοιπόν ένας φουκαράς γεωργός και τις λέει του καπετάνιου: Δώσε μου, καπετάνιε, τη γελάδα μου, να πάω να οργώσω, που ΄χω τα παιδιά μου. Φέρε δυο τρεις ελιές και δώσε στον κύριο, στον άθρωπο να φάει. 

Με το που θολώσα’ λοιπόν αυτονώ’ τα μάτια με το τσίο, μπαφ με το φτυάρι!

Πονήρης. Ο βοσκός που έδιωξε τους πειρατές

Σταύρ: Άραξε ύστερ’ η γαλότα και άραξε στη Φωκοσπηλιά και βγήκαν έξω, να ‘ρτουν, να ‘βρουν το βοσκό, που βοσκούσε εδώ στις πλαγιές, στους Μοσχονάδες. Όταν είδε ο βοσκός, αυτούς ερχόταν για να του πάρουν το κοπάδι, αυτός καθόταν μες στη σπηλιά και τυροκομούσε. Ήταν τέσσερα, πέντε άτομα.

Φανή: Τρεις ήτο’, λέει.

Σταύρ: Τέλος πάντων.[…] Λοιπό’ αυτός τους είδε, ας πούμε, ότι αυτοί θα του πάρουν το κοπάδι. Οι γαλιότες ήτον αραγμένοι στη Φωκοσπηλιά, ξέρεις πού είναι φωκοσπηλιά; Ναι. Λέει, παιδιά, κάτσετε, ας πούμε, να κάμω τη μανούρα, να πάμε μετά, να φέρουμε το κοπάδι, να το πάρετε. Αυτός έβγαλε το τυρί, έβγαλε τη μυτζήθρα, άρχισε, ας πούμε, ξέρω ‘γω, τους έβαλε όπως καθόμαστε τώρα εκεί. Εγώ ήμουν εδώ ο βοσκός. Βάζω λοιπόν φωτιά στο καζάνι κι ο τσίρος έγινε…

Φανή: Βάλω το φτυάρι από κάτω στα κάρβουνα.

Σταύρ: Βγάζει λοιπόν ο τσίρος έγινε το άκουα φόρτε. Δίπλα του αυτό, αλλά ήτανε ε; Άντρας! Ήταν λοιπόν δίπλα του αυτοί οι κύριοι και περιμέναν τώρα αυτός, να τελειώσει το τυρί, να πάει να… Όπως λοιπόν καθότανε ο κύριος εδώ κι είχε το καζάνι… Ναι, είχε λοιπόν την αγκλιά, τη… Μια αγκλιά…

Λευτ: Μπουγέλο, ένα μπουγέλο.

Σταύρ: Ένα μπουγέλο κι όπως ήταν λοιπόν αυτοί εδώ και περιμέναν το βοσκό να… Ξέρω ‘γω, να πάει για το κοπάδι, κάνει παφ με το χέρι το[???] μες στα μάτια. Αυτοί ηπάθα’ μπόδιτσα[?]. Είχε λοιπόν αυτός ένα σιδερόφτυαρο…

Φανή: Στα κάρβουνα.

Σταύρ: Στα κάρβουνα, λέμε, ναι… Με το που θολώσα’ λοιπόν αυτονώ’ τα μάτια με το τσίο, μπαφ με το φτυάρι!

Λευτ: Τους σκότωσε.

Σταύρ: Και τους, τους ερημοσκοτίνιασε.

Φανή: Του Πονήρη η σπηλιά δεν είναι εκεί; 

Σταύρ: Αφού λοιπό’, αφού που είδαν αυτοί[…], που περιμένανε ότι, που περιμένανε ότι θα πάει το κοπάδι, να το μπαρκάρου’, ότι αργούνε και ξέρω ‘γω, σου λέει κάτι συμβαίνει και σηκώνει και φεύγουνε κι έτσι ο, ο τσομπάνος γλίτωσε το κοπάδι.

Το άρθρο Αυτές είναι ιστορίες της κλεφτουριάς. Ερχόταν οι γαλιότες, που λέμε εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Πώς πρωτοκατοικήθηκε η Δονούσα. Ιστορία παλαιά.

Φ: Η Ντονούσα ήτον ακατοίκητη και ήτον, λέει, εδώ πάνω ένας βοσκός. Τότες λέει ήτον οι Τούρκοι, ξέρω πώς και τι; Ήρταν και μου τα `λεαν, τα `χω ξεχασμένα… Και είχαν, λέει, τα φερμάνια. Τα φερμάνια, λέει, τα `χαν οι Τούρκοι και `εν ηξέρω, λέει, αυτός τι ήκαμε και ηβοήθησε, λέει, σε κάποιον Τούρκο. Και του λέει, «Τι θέλεις να σου κάμω δώρο γι` αυτό που μου `καμες;» Λέει, «Θέλω την Ντονούσα.» «Ααα», λέει, «παιδί μου, εκείνο το ξερονήσι;» «Ω», λέει, «εκείνο δα θέλω γω.» Γιατί ήτον, λέει, ένας βοσκός απάνω και ηγάπαν αυτός την κόρη του και γι` αυτό. Κι από κει ηδόκα, λέει και ησύρε η Ντονούσα αθρώπους. Τα `λεεν ο παππούς σου ο Βασίλης, που τα `χεν, λέει, κι εκείνος ακούσει από του πατέρα του τον πατέρα. Ιστορία μεγάλη, ναι. Γιατί, Θεός συχωρέστον, ήτον καλόβολος γέρος κι άμα πέθανε η λαλά σου η Γιαλίτισσα… λοιπό`, ήθελε να `ρτω έτσι απ` τα χτήματα, να κάμω φαΐ, να μου λέει «έλα, έλα να σου πω.» Θα πάω το βράδυ κάτω, να κάτσω ας πούμε να μου λέει, παλαιά, προπάλαια! Εμένα αυτά μ` αρέσανε και μου τα `λεε. Πώς, ας πούμε, -(φωνάζει στα ζώα της) Έι, γαμώ το κέρατο του κερατά!- ηκατοικήθει, λέει, η Ντονούσα; Έλεεν, ένας βοσκός, σου λέει, ήτον απάνω και αυτός, κάποιος ας πούμε, είχε κάποια βοήθεια σε καέναν Τούρκο. «Τι θέλεις», λέει, «να σου κάμω δώρο γι` αυτή τη βοήθεια που μου `καμες;» «Εθέλω τη Ντονούσα.» «Ααα να μου ζητήσεις», λέει, «καμιά άλλη χάρη, α με τη Ντονούσα;» Λέει, «Αυτό θέλω γώ.» Γιατί ηγάπα, λέει… Καλή ώρα πώς πάνε, ας πούμε, βοσκοί στην Κέρο, στις Μάκχαρες, και αυτός ο βοσκός είχε μιαν κόρη και την είχεν ερωτευτεί αυτός που ήκαμε τη βοήθεια του Τούρκου. Έτσι, λέει, άρχισεν η Ντονούσα.

Το άρθρο Από κει ηδόκα, λέει και ησύρε η Ντονούσα αθρώπους εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Το έδαφος κάτω από το Μερσήνι

Δημ: Είναι το Μερσήνι[…], είναι όλα κούφια από κάτω.

Κατ: Γιατί[…] σε ‘μας ειδικά που έχωμε το νεροχύτη στην κουζίνα, από τότε ήτανε χάος. Δηλαδή ρίχνανε πέτρα, δεν ακουγότανε που πήγαινε. Είχαμε νεροχύτη και αποχέτευση δηλαδή απ’ τον καιρό εκείνο, δεν ξέρωμε. Κι εκεί που ‘χε ανοίξει ο πατέρας μου, ήθελε να κάνει πατητήρι για τα κρασί, πήγε λέει να βγάλει πέτρα και παραλίγο να τον τραβήξει μέσα αέρας, χάος. Και πρόφτασα, λέει, και έριξα πάλι την πέτρα, όπως πήγα να τη σηκώσω κι έμεινε έτσι και όλο τότε είχα το φόβο αυτό.

Δημ: Από κάτω αυτά έχουνε αέρια[…].

Κατ: Είναι κουφό το μέρος και τώρα που, πριν πόσα χρόνια, δέκα χρόνια που έκανε η Λευτερία το ανώι που έχτισε, που φύγανε μηχάνημα, τωρινά μηχανήματα και δεν μπορούσανε να βρούνε θεμέλιο να αυτό. Ανοίξανε και χάος, λέει, από κάτω.[…] Είναι κουφά τα μέρη και δεν μπορούσανε να βρούνε στέρεο μέρος.

Δημ: Τα πρώτα σπίτια που μπαίνουμε στο Μερσήνι μέσα, πού ‘ναι τα, που μένουν οι μουγγές ακριβώς από πάνω. Εκεί που ‘ναι μια συκιά εκεί χάμω, ένα περγαλίδι που ‘χουνε, από κάτω είναι τρύπα εκεί πέρα και δεν ξέρεις πού πάει.

Λάρα: Και μας λέγαν, ότι τα νερά τα πολλά σταματήσανε μετά το σεισμό.

Κατ: Ε, όχι δεν[…]. Τουλάχιστον εγώ δε θυμάμαι τα… Ο σεισμός έγινε το πενηνταπέντε, ήμουνα έξι χρονών…

Δημ: Όχι, όχι νερά…

Κατ: Σ’ ένα χρόνο φύγαμε. Νερά τα θυμάμαι εγώ στη Μεσαριά ελιές(?). Πηγάδια από ‘κεί στο[???]. Τρέχανε νερά, μέχρι και βατράχια θυμάμαι.

Δημ: Από ανομβρία επί τω πλείστω, από ανομβρία.

Κατ: Μάλιστα λέω της μαμάς, μήπως, λέω, στη φαντασία μου τα θυμάμαι τα βατράχια; Όχι, μου λέει, γιατί υπήρχανε νερά. Αλλά τώρα… Πηγάδια κι αυτά πάρα πολλά το Μερσήνι. Τώρα πώς έχει μείνει η πηγή αυτή; 

Δημ: Από ανομβρία χαθήκαν τα νερά τα περισσότερα. 

Το άρθρο Από κάτω είναι τρύπα εκεί πέρα και δεν ξέρεις πού πάει εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Η ιστορία του κοριτσιού που χάθηκε στο Χάλαρο

Μαρ: Ήτο λέει κάτι παιδιά, ήτο κι ένα κοριτσάκι και έφυγε και πήγαινε προς το Χάλαρο, ξέρετε πού είναι το Χάλαρο; Πίσω.

Βαγγ: Ναι, ναι.

Μαρ: Και ήλεγεν, λέει, το κοριτσάκι πήγε να παίξου’ κουτσοκρυφτή κι έλεγε το κοριτσάκι στ’ άλλα παιδια: Πάω να δω, θα με ‘βρετε; Πάω να δω, θα με ‘βρετε; 

Βαγγ: Το παιδί ‘χάθει.

Μαρ: Την κάψανε¹ πίσω απ’ το Χάλαρο, ούτε το ‘δανε ούτε ηξέραν πού πήεν το παιδί, το κοριτσάκι αυτό. Το ‘λέαν Φανή και γι’ αυτό, λέει, εκεί πίσω ηβγάλαν όλο Φανή. Πάω, λέει, να δω θα με’ βρετε; Αλλά το κο… Ηξαφανίστει. Μας το ‘λεγε ο μπάρμπα Βασίλης.

Βαγγ: Μες στα χαρά… Στις χαράδρες θα πήγαινε.

Μαρ: Ναι και ούτε… Αλλά πώς το ‘λεεν τώρα; Πάω να δω, θα με ‘βρετε; Εκείνο κι ηξαφανίστει.

1. Κάτι κακό συνέβη

Το άρθρο Και για αυτό λέει εκεί πίσω, ηβγάλαν όλο Φανή εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.