Οι γάμοι στα παλιά χρόνια. Το γλέντι γάμου του Βαγγελιού

Φ: Γίνουντο […] ωραίοι γάμοι. […] Οι γάμοι τότες πραγματικώς ήταν ωραίοι. Ήθελεν να ξεκινηθούν με τα βιολιά, ωραία ωραία, τραπέζα, βέβαια. Ωραίοι γάμοι γίνουντο τότες.

Η: Στο Σταυρό γινόντουσαν όλοι;

Φ: Όχι, καθενής στο χωριό του. […]

Η: Εσείς πού παντρευτήκατε;

Φ: Εδώ μέσα. Γάμοι γίνουντον ωραίοι. Τώρα δεν είναι γάμοι, τώρα είναι σκατά. […] Άκουσε να σου πω Ηλία, θα σου πω μια κουβέντα. Τότες ηαγαπιούντον, ας πούμε. Ηπήαινε ο κάθε ένας να διαλέξει την κοπέλα. Δεν είχεν αυτήν την εξέλιξη που έχουνε τώρα, ζούνε μαζί χρόνια και μετά παντρεύγονται και μετά σε λίγον καιρό χωρίζουνε. Τότες δεν υπάρχαν αυτά. Υπάρχεν ένα σέβας, σέβουντον ο ένας τον άλλο.

Η: Δηλαδή τη γνώριζε και την παντρευόταν κατευθείαν; Δε μένανε…;

Φ: Ήρχουτον ο γαμπρός βέβαια στο σπίτι… Κατα πώς τη διορία που δώνανε. Ε, παντρεύγουντο ωραία, με τραπέζα, με βιολιά, με ωραία, ωραία, ωραία. Τώρα δεν είναι ωραία, τώρα είναι σκατά. […]

Η: Εσάς ο γάμος σας πώς ήτανε;

Φ: Εγώ ήτον ο πατέρας μου απεθαμένος, αλλά είχαμε μερικόν κόσμο. Ύστερι ήρθανε τα βιολιά, α, ωραία ήτανε. 

Η: Βιολιτζήδες από τη Δονούσα ή από άλλα μέρη;

Φ: Ήτον ο Σκοπελίτης ο Ηλίας, ο γιος του ο… Ήταν ωραία, ωραία. Ο γάμος του Βαγγελιού του Τσίφτη ήταν ωραίος γάμος. […] Λοιπό`, ήτονε η Τασούλα του κυρ-Νίκου η μάνα, μου λέει, «Βρε Φανή οι άντρες μας δε χορεύγου. Έρχεσαι», μου λέει, «να τραβήξωμε κάβο, να χορέψωμεν τη νύφη;» «Ε, και ποιος πάει», λέω, «τώρα εκείνο να…;» Λέω, «Ντρέπομαι.» Ε, το άκουσε ο Ηλίας ο Σκοπελίτης, θεός συχωρέστον, λέει, «Ε, αυτές οι γυναίκες θέλουν να χορέψουνε! […]. Εσύ» μου λέει «βάλε μπρος.» Αφού λοιπό σηκωθήκα για να χορέψω, ήτον ο συχωρεμένος ο Μήτσος απάνω στου συχωρεμένου του θείου του Γιώργου. Πάει ο παπάς, τον πιάνει από το χέρι, γιατί τον ηγάπαν το Μήτσο ο παπάς. Λέει, «Παπά, ξέρω ίντα τρέχει.» Α, τότες, τότες Ηλία μου τα χιλιάρικα ηβροντούσανε. […] «Έλα να ειδείς, έλα να ειδείς, κάτι γυναίκες που χορεύγου.» Ναι, πρόβαλε λοιπό ο συχωρεμένος, λέει, θεός συχωρέσ΄ τον, «Ελάτε να δείτε κάτι αγγέλους που χορεύγουνε, Καλοταριανοί!» Από τότε δεν ηξαναχόρεψα, πέθανε το παιδί μου, πέθανε ο άντρας μου. Ήτον ωραία πράματα… Τους έβλεπες κι είναι μαζί. Τώρα ζουν 5-6 χρόνια…μετά παντρεύγουντο, μετά χωρίζου`. Μα είναι δουλειές αυτές; Άιντε άιντε…

Η: Δε χωρίζανε παλιότερα ε;

Φ: ΄Εν ηχωρίζανε γιατί ντρέπουντο, ακούς;

Το άρθρο Παντρεύγουντο ωραία, με τραπέζα, με βιολιά, με ωραία… Τώρα δεν είναι ωραία. εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Ο Μπαρμπα Λιας ο βιολιτζής. Γλέντια μετά τη δουλειά. Κρασιά

Κ: Μπόλικα κρασά, ηπίναμε, ηγλεντούσαμε, χορεύγαμε.

Η: Κάνατε γλέντια;

Κ: Είχαμε το συγχωρημένο τον Ηλίαν εκεί πέρα κι ήπαιζε το βιολί.

Καλ: Γυρίζαν τα χωριά.

Κ: Κάθε Κυριακή είχαμε γλέντι, κάθε Κυριακή.

Η: Και πού μαζευόσασταν, το γλέντι πού γινότανε;

Κ: Εδώ… πού ΄ναι το χτίριον αυτό του Τσαβαρή το μεγάλο; Από κάτω. Ήτανε μαγαζί τότες, τώρα το πούλησεν… Κάθε Κυριακή γλέντι. Όλοι, παιδιά και γέροι, όχι μόνο οι νεαροί. Άμα δουλεύγαμε στις Μάκαρες, το βράδυ το Σαββάτο που ηρχούμαστε, παίρναμε τον Ηλία και τον είχαμεν εκεί και μας ήπαιζε όλη νύχτα, οι νεαροί, καμιά εικοσαριά παιδιά στην ηλικία σου.

Η: Αυτά όλα τώρα πριν τον πόλεμο ή μετά τον πόλεμο?

Κ: Πριν τον πόλεμο. […]

Η: Μετά πώς ήτανε; 

Κ: Και με τον πόλεμο ηπίναμε, ηγλεντούσαμε. Παίρναμε από τη Σαντορίνη κρασά πολλά. Μα είχεν εδώ κρασί πολύ, ο Μοσχονάς ήκαμε τόνους, εδώ ήτον όλο αμπέλια. Δύσκολα χρόνια, αλλά ήτον ωραία. Δεν το βάλαμε κάτω και με την Κατοχή. Δυο ζάρες εκατονεικοσάρες κρασίν είχαμε από τη Σαντορίνη. Μόλις ηδειάζαν, τις ηγεμίζαμε.

Το άρθρο Άμα δουλεύγαμε στις Μάκαρες, το Σαββάτο που ηρχούμαστε, παίρναμε τον Ηλία και μας ήπαιζε όλη νύχτα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Η ηχογράφηση της κασέτας

N: Είχαμε έρθει από Αμερική, τότες ήμουνα τέσσερα χρόνια στο εξωτερικό και είπαμε… […] Ήταν και ο Σπύρος ο Μαρκουλής, ήταν ο συχωρεμένος ο Νικόλας ο Μαρκουλής της θείας του Ρηνιού. Ε, τότες είμαστε νέοι και τα βιολιά υπήρχαν εδώ. Μπαρμπα-Λιας, ο συχωρεμένος ο Σπηλιώτης ο Σκοπελίτης, ο Γιαννάκης, κι εκείνος συχωρεμένος με το μπουζουκάκι του, έπαιζε ωραίο μπουζούκι. Ε, κι όλο ηθέλαμε κάτι να ακούσουμε. Λέμε λοιπόν… Βρεθήκαμε πέρα στου Μπαρμπα-Λια το σπίτι εκείνο το βράδυ. Η ηχογράφηση έγινε πέρα στης θείας της Ελένης το σπίτι, στου Μπαρμπα-Λια…

Η: Ποια ήταν η θεία η Ελένη;

N: Η γυναίκα του Μπαρμπα-Λια, του Σπηλιώτη η μάνα. Λοιπόν, ο Γραμματικός εκεί και εγώ είχα φέρει ένα μαγνητόφωνο μεγάλο τότες για…

Η: Το `χατε φέρει από Αμερική;

Ν: Ναι. Κασετόφωνο σπέσιαλ να πούμε, ν` ακούμε κασέτες τα νησιώτικα, και μαγνητοφωνούσε κιόλας. Το σήκωνα εγώ στον ώμο, πήγαμε ένα βράδυ πέρα, πιτσιρίκια όλα, ο Ηλίας ο Σκοπελίτης του Γραμματικού, μικρός, 15-16 χρονώ να `τανε, δε θυμάμαι ακριβώς, αλλά μικρά παιδιά, και αρχίσαμε και έπαιζε ο Μπαρμπα-Λιας το βιολί. Άρχιζε ο Μπαρμπα-Λιας κι έπαιζε, ο πατέρας του Γραμματικού, ο Μπαρμπα-Λιας, ο μόνος βιολιτζής που υπήρχε στο νησί και μετά ο Σπηλιώτης που ήταν στην Αθήνα πιο πολύ κι όποτε ερχόταν έπαιζε κι εδώ. Λοιπόν κι αρχίσαμε το βιολί, εγώ μαγνητοφωνούσα.

Ακούστε εδώ την ηχογράφηση

Το άρθρο Λοιπόν κι αρχίσαμε το βιολί, εγώ μαγνητοφωνούσα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Λεφτά στους οργανοπαίχτες για να χορέψεις. Γλέντια στον καφενέ

Η: Είχανε και στίχους δικούς τους;

Ν: Ταιριάζανε ναι, ταιριάζουνε τραγούδια. Άμα χορεύεις, ξέρουνε ποιος είσαι, τι είσαι, σου ταιριάζαν ένα τραγούδι και κείνη την ώρα ρίχνεις και λεφτά στους χορούς που κάναμε. Στον καφενέ όταν ήμουνα μικρός. Εκεί παίζανε τις γιορτές και το λέγαμε καφενέ. Ήταν του συχωρεμένου του Συμιακού εκεί ο καφενές. Ξέρεις πού είναι ο καφενές; Αυτό πρέπει να το δεις, αυτό έχει ιστορία, ο καφενές. Εκεί μέσα παίζανε, χορεύανε. 

Η: Κι ο καφενές τι ήτανε δηλαδή, ποιος τον είχε;

Ν: Καφενείο. Ο Μπαρμπα-Λιας. Ο Γραμματικός τον είχε; Ο Μπαρμπα-Λιας τον είχε; Ήταν του Συμιακού και το `δωσε στα παιδιά του […] και το `χανε καφενείο, το λέγανε καφενέ. Είχε πιοτά μέσα, καφέδες, κίτρο, μέντα, εκείνα ήταν τα πιοτά μας τότες. Κίτρο, μέντα, κάτι άλλα, ούζο βέβαια κι αυτά, κρασάκι, και κει γινόταν τα γλέντια. Χορεύαν, τραγουδούσαν.

Η: Και τους πληρώνατε τους οργανοπαίχτες;

Ν: Ναι, όταν βγήκες να σηκωθείς να χορέψεις, να κάνεις έναν κάβο παράγγειλες το τραγούδι και λες «Παίξε μου τον πολίτικο.» Ωπ! Σήκωνες απάνω και στο `λεγε. «Παίξε μου ένα συλιβριανό, παίξε μου έναν μπάλο», για σένα που παράγγειλες, ήταν παραγγελία δικιά σου και όποιους ήθελες σήκωνες εσύ που ήσουνα μπροστά, κι έβαζες και το χέρι στην τσέπη κι έριχνες, κι όσον έριχνες τόσο σου παίζανε, και σου βγάζαν τραγούδια. Άμα σταμάταγες να ρίχνεις, είπαν τα τραγουδάκια σου, κάτσε κάτω, άλλος τώρα.

Και μας έφερε κάτω στου Νικήτα την αυλή και αρχίζει άλλο πανηγύρι

Το γλέντι στο Λούρο και η πλάκα με το Ταχυδρομικό

N: Kάποιες άλλες φορές βρεθήκαμε μέχρι το Λούρο του Γραμματικού που έχει ένα σπιτάκι κι είχε το κρασί του, μέχρι εκεί καταλήξαμε και κάναμε γλέντι με μπουζουκάκι του Γιαννάκη, τραγούδια. Εντάξει τα θέλαμε αυτά και με την ευκαιρία αυτή μια μέρα είχαμε ένα μουγγρί και το ΄χε ο Γραμματικός, θα το ΄χε το μουγγρί, πού βρέθηκε το μουγγρί αυτοί. Λέω έχω ένα μουγγρί να βράσουμε, που θα πάμε να το φάμε. Και ήταν εδώ δυο μαστόροι Γιαλίτες χτίζανε κάτι εδώ, το φούρνο χτίζανε κάτι χτίζανε, ο Ντίνος και ο Γρηγόρης κι ένας άλλος και φεύγουμε από το γραφείο που αρχίσαν με το Γιαννάκη και παίζαν μπουζουκι οι  δυο μας οι τρεις μας κι ο Γραμματικός, βρεθήκαμε στο Λούρο. Πάμε στο Λούρο, κρασί, κάτσαμε εκεί, παίζαμε, τραγουδούσαμε, πήγε απόγευμα. Ο συχωρεμένος ο πατέρας μου μας είχε χάσει. Λέει, πού να ΄ναι αυτοί, πού να ΄ναι αυτοί. Μας ακούει που γλεντούσαμε απάνω στο χωράφι. Εκείνη την ημέρα είχε ταχυδρομικό να έρθει, Σκοπελίτης παλιός Σκοπελίτης τώρα, δεν ξέρω Μαριάννα ήτανε κάτι τέτοιο. Προβέλει εκεί στο… Κοντά εκεί στην απάνω γειτονιά, στου Γραμματικού κοντά και φωνάζει “Το ταχυδρομικό, το ταχυδρομικό”. Λέμε ταχυδρομικό τέτοια ώρα, αφού έρχεται 5, 6 ‘ωρα τ απόγευμα 7, τρεις η ώρα ταχυδρομικό; Βγαίνουμε όλοι όξω. “Από πού”; Έρχεται, λέει, από Σωβράνο¹, από πάνω από τη Νάξο, δεν έρχεται από κάτω. Λέμε κι εμείς το πιστέψαμε. Τα μαζεύωμε κι ερχόμαστε κάτω στου Τσίφτη την αυλή, στου Νικήτα. Μας έκανε πλάκα ο συχωρεμένος, γιατί να γλεντάτε μόνοι σας εκεί πάνω και μας έφερε κάτω στου Νικήτα και αρχίζει άλλο πανηγύρι, γλέντι μες στου Νικήτα την αυλή. Αυτά ήτανε που ξεδίναμε και αυτά και περνούσαμε καλά.

1. Τα βορεινά του νησιού, παραφθορά του ναυτικού όρου “σοφράνο” που σημαίνει προσήνεμη πλευρά

Το άρθρο Ο καφενές είχε πιοτά μέσα, καφέδες, κίτρο, μέντα, ούζο βέβαια και κρασάκι, και κει γινόταν τα γλέντια. Χορεύαν, τραγουδούσαν εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Αποκριάτικα γλέντια και Δονουσιώτες βιολιτζήδες

Ηλ: Χορεύατε εσείς;

Σοφ: Στα νιάτα μου! Ντυνούμεστε μασκάροι, πηγαίναμε στα χωριά, περνούσαμε πολύ ωραία. Μια φορά κατεβήκαμε στον Κάμπο κι ήτον ο αδερφός μου ο Δημητράκης, είχε γούστο, ήτον μεγά… παντρεμένος, ήμεστε όλοι, και ντυθήκαμε μασκάροι και πήγαμε στ(ου) Ηλία το Σκοπελίτη εδώ που καθότανε, και έπαιζε το καλύτερο βιολί και μας έπαιξε, όπως είμαστε μασκάροι, μες στο αλώνιν του και χορέψαμε!

Λάρα: Στο αλώνι εκεί;

Σοφ: Ναι, ναι.

Λάρα: Νύχτα ή μέρα ήτανε;

Σοφ: Ε, ήτο βράδυ, νύχτα πήγαμε κάτω, νύχτα πηγαίναμε μασκάροι για να μη μας γνωρίζου`.

Λάρα: Τι ντυθήκατε; Τι φορούσατε;

Σοφ: Φορούσαμε μάσκες εδώ, να μη μας βλέπου. Μόνο τα μάτια μας εβλέπα. Πήγε στη Λαμπαδάκαινα ο αδερφός μου και της λέει, λέει… Του λέει… -είχε ντυθεί σαν αστυνομικός- και του λέει, «Αστυνομικός είσαι ή από δω είσαι;» Λε` «Στραβομάρα έχεις να με δεις πως είμαι…» (γέλια). Κάμα γέλια, ήκαμα γέλια. Πηγαίναμε στο Μερσήνι, γύριζεν ο κόσμος, ήταν πολύ ωραία. Αλλά ο Ηλίας ο Σκοπελίτης ήπαιζε ωραίο βιολί, έπαιζε όλες τις… Σε γάμους, σε όλα έπαιζε… Πολύ ωραία ήτανε.

Ηλ: Κι εδώ και στο Μερσήνι δεν ήταν ένας που έπαιζε βιολί; 

Σοφ: Ο Γιωργάκης του Περβολάρη, ναι, ήπαιζε. Αυτός έβγαζε και ωραία τραγούδια, πολύ ωραία.

Τους ηπαντρεύγαν στα χωριά πρώτα, έτσι ήτον το έθιμο των παλαιών

Γάμοι στα σπίτια. Η Τρουλιανή που μέθυσε και τραγούδησε

Η: Εσάς ο γάμος σας πού έγινε;

Σ: Εδώ. Εδώ μας ηπαντρέψαν.

Η: Στο σπίτι;

Σοφ: Ναι.

Η: Όχι στην εκκλησία;

Σοφ: Όχι. Ήρθεν ο παπάς εδώ, μας ηπάντρεψε. Ήτον οι γέροι, πού να παν` κάτω νύχτα […] και του Ρηνιού του Ψηλού απάνω στο σπίτι ήγινε, ναι, ναι, απάνω στο σπίτι. Και του Δημητράκη, ναι, και του Δημητράκη. Τους ηπαντρεύγαν στα χωριά πρώτα, τους ηπαντρεύγαν στα χωριά. […] Έτσι ήτον το έθιμο των παλαιών. Τώρα παν` στην εκκλησία. 

Η: Πείτε μου για το γάμο στο σπίτι […].

Σ: Τους ηπαντρεύγαν πρώτα και στην Καλοταρίτισσα, ηπήαινε ο παπάς πίσω και στο Μερσήνι  και παντού. 

Η: Ο κόσμος ερχότανε σπίτι; 

Σοφ: Οι συγγενείς ηρχούτανε, εμείς δεν ηκάμαμε, ας πούμε, γλέντι. Εκεί που κάνα`, στην Καλοταρίτισσα στη Φανής το γάμο, ηκάμαν γλέντι, ήτον πολύ ωραία. Πήαν κι φέρα` τον Ηλία το Σκοπελίτην πίσω, ήπαιξε. Είχαμε την Καλλιώ την Τρουλιανή, δε θα ξεχάσω τα γέλια που κάμαμε. Μέθυσε και σηκώθηκε και τραγούδει. Ε, Χριστέ μου γέλια τα κάμαμε, αλλά ύστερι το πήρεν ο άντρας της χαμπάρι από τον Τρούλο, ότι γελούσαν οι Καλοταριανοί και ξέρεις ίντα ήκαμε; Αφού ηπήε λέει στον Τρούλο της λέει, «Μωρή ίντα πήγες κι ήκαμες», γιατί ήτον ηκακόχερος, «μωρή ήντα πήγες κι ήκαμες και με `κανες ρεζίλι στην Καλοταρίτισσα;» Λέει, «Τίποτι τίποτι, ε, αστειεύτησαν εκεί τα παιδιά.» Αυτή ημέθυσεν ύστερι κι χόρευγεν και τραγούδειν και την ηπήραν ύστερι και την ηπήγαν στον Τρούλο και την είδεν ο άντρας της, του κακοφάνη και ίντα κάνει; Ήτον τότες οι νάρκες που ηπλεύγαν εδώ. Κάτι από πολέμους ξέρω γω, και ξεγελά τις Καλοταριανούς και τω λέει, «εδώ κάτω στον Κέντρο είναι μια νάρκα» ήτο, κάτι είπαν πως ήπλευγε και για να τις εκδικηθεί τις Καλοταριανούς είπεν ότι πλεύγει, ας πούμε, μια νάρκα, να παν` να την πιάσουν. Γιατί τις συγκαίαν τις νάρκες ύστερι και τις κάμαν δυναμίτες. Ε, και το `πε ψέμματα και τις ήφερεν απ` την Καλοταρίτισσα για να τις εκδικηθεί. Αλλά ήτον ωραίος ο γάμος, πολύ ωραίος. Κι από τη Μεσαριά ηπήγαμε, εγώ ήμουν παράνυφη, περάσαμεν ωραία. Αλλά ο Ηλίας ήπαιζεν ο Σκοπελίτης πολύ ωραία, πάρα πολύ ωραία. Μια φορά ντυθήκαμε μασκάροι και πήαμε απ` όξω από του Ηλία του Σκοπελίτη μες στ` αλώνι και μας ήπαιξε και χορέψαμε. Ε, κακόμοιρος. Ύστερι γέρασε.

Πρώτα ήτο’ φτωχοί οι αθρώποι, όποιος είχε τα πιο πολλά χωράφια ήτον ο καλύτερος γαμπρός

Προξενιά από την Αμοργό

Λάρα: Η μαμά σας πώς ήρθε εδώ; Πού τη γνώρισε ο πατέρας σας;

Σοφ: Πρώτα να καταλάβεις ήτο φτωχοί οι αθρώποι και στην Αμοργό, και όποιος είχε τα πιο πολλά χωράφια ήτον ο καλύτερος γαμπρός. Ναι, και πήγε στην Αμοργό και του κάμαν το παντρολόι εκεί κάποιος.

Λάρα: Ο πατέρας σας από εδώ ήτανε;

Σοφ: Ναι, ναι.

Λάρα: Απ` τη Μεσαριά;

Σοφ: Είχε πάει, ναι, στην Αμοργό και τη γνώρισε. Ήτο και φτωχοί τα πεθερικά του, είχε δυο-τρεις κόρες ή τέσσερεις; Και στην Καλοταρίτισσα η Γιαλίτισσα είχε πάρει από τη Γιάλη, ναι. Η συμπετέρα μας πάλι η Πετσετάκαινα που λέγανε, από τη Χώρα της Αμοργού ήτον κι εκείνη. Ε, πάλι και ήτο μεγάλη οικογένεια και παντρεύτηκαν…

Ηλ: Οι γυναίκες ήτανε συνήθως από Αμοργό;

Σοφ: Οι γυναίκες ήτανε, οι γυναίκες ναι, ναι.

Λάρα: Και ήρθε εδώ και δεν είχε, λέτε, παρέα, δεν είχε κόσμο. Δεν ήταν κι άλλες γυναίκες απ` την Αμοργό εδώ;

Σοφ: Εδώ δεν ήτανε. Μια φορά της ήστειλεν μια αδερφή της γράμμα και της ήγραφεν και τραγουδάκια και πήγε πέρα στο χωράφι κι έπιασεν μια πέτρα, να σπάσει την κεφαλή της και ήρτε… ήτον ένας Αμοργιανός εδώ και πάει και λέει του παππού ότι, «Πες της κόρης σου μη ξαναγράψει γράμμα και γράφει τραγουδάκια, γιατί θα τη σκοτώσω εγώ.» Λέ`, «Γιατί;» «Αρώτα με», λέει, «που είδα την κόρη σου που δεν ήκανε στη Δονούσα. Αρώτα με», λέει, «τι κλάμα ήκανε.»

Λάρα: Στεναχωριότανε;

Σοφ: Στεναχωριότανε. Ε, δεν είχε και, δεν είχε και πολλούς αθρώπους εδώ να κουβεντιάσει. Ο καθένας έφευγε και πήαινε στα χωράφια κι έμενε μόνη. Ε, ύστερι που έκανε τα παιδιά, έκανε τα παιδιά, ησύχασε.

Μου λέει, «Θα σε παντρέψω εδώ στη γειτονιά, να σε `χω κι εγώ κοντά μου»

Προξενιό από το ίδιο χωριό για λόγους πρακτικούς

Η: Και τον άντρα σας πότε τον… Πώς γνωριστήκατε;

Σοφ: Ε, αφού ήταν εδώ πάνω, εδώ πάνω ήταν. `εν ήθελεν ο πατέρας μου να με στείλει σε άλλο χωριό να παντρευτώ. Δεν είχε και τις δυνάμεις να κάμει σπίτι, ούτε στον Κάμπο ούτε σε άλλο χωριό, δεν είχε. Μου λέει, «Θα σε παντρέψω εδώ στη γειτονιά, να σε `χω κι εγώ κοντά μου.»  Είχαμε τραβήξει, είχαμε τραβήξει. Ύστερι ο συχωρεμένος ο άντρας μου πήαινε κάτω στο Σταυρό κι ήκανε μεροκάματα. Τον ντενεκέ στον ώμο να ανεβαίνει στη σκάλα, να ανεβαίνεις τα υλικά. Ε, καμένα χρόνια, πόσο δύσκολα που `τανε. Τώρα όλες τις ευκολίες τις έχει ο κόσμος. […] Ήτανε δύσκολα τα χρόνια.  Όλοι οι αθρώποι μισερώθησαν εδώ. Ο Σταύρος πέρα, από τα βάρητα έπαθεν η μέση του κι ηπήεν στην Αθήνα. Τώρα δεν μπορεί να δουλέψει, δεν μπορεί να δουλέψει το κακόμοιρο.

Στα παλιά ήπιναν πολύ κρασί και μεθιούσανε

Κρασιά και μεθύσια

Σοφ: Στα παλιά ηπίναν πολύ κρασί και μεθιούσανε, γυρίζαν και κάναν καντάδες.

Λάρα: Α, ναι; Θυμάστε καμιά καντάδα;

Σοφ: Μπα πού να τις θυμάμαι, δεν ήμουν γεννημένη στους παλιούς.

Λάρα: Μετά στα δικά σας χρόνια δε γυρνάγανε;

Σοφ: Ε, ήταν ο άντρας μου με το Νικήτα το Μαρκουλή. Ο Νικήτας ο Μαρκουλής, που `χει το μαγαζί, έχει πάρει την ανηψιά μου, ναι. Είμαστε και συγγενείς Μαρκουλήδες, ναι. Εδώ εκάτω ηκάθουντον ο Νικήτας. Κι ήταν λοιπό, είχαμε… τότες ηκάναμε κρασιά, κάναμε κιούπια ολόκληρα, κουρουπάκια, κι ήρχουνταν λοιπό ο Νικήτας κι έσμει` με τον άντρα μου και πίνανε και είχανε, είχαμεν και χοντρολιές, ωραίες ελιές, και τρώγανε και μεθιούσανε και γυρίζανε, ηπηαίναν μέχρι το Μερσήνι. Ύστερι που ηπαντρεύτει ο Νικήτας, του λέω, «Θεός σε πήε», λέω, «κάτω στον Κάμπο να σωθώ!» (γέλια) Μια μέρα έβρεχε, ήρταν πολλοί και πηγαίναν πέρα στο Μερσήνι και πέφταν στις δρόμους και βρεχότανε, δεν τις ήμελε. Αλλά ήταν αγαπημένοι, ήμεστε συγγενείς. Καλοί αθρώποι ήταν πρώτα. 

Το άρθρο Ντυνούμεστε μασκάροι, πηγαίναμε στα χωριά, περνούσαμε πολύ ωραία εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Η περίθαλψη των τραυματιών και το θάψιμο των νεκρών

Στ: Σκοτωθήκαν αρκετοί Γερμανοί, τον αριθμό δεν τον ξέρουμε, και οι υπόλοιποι που μείναν είχε και τραυματίες. Ήρθανε πίσω σε μας. Πού μένει τώρα ο Νικήτας ο θείος σου; Αυτά είναι σπίτια πατρικά μας, και ήρταν αυτοί και είπανε στον προπάππου σου ότι πρέπει να `ρθούνε οι τραυματίες εδώ να μείνουνε, είχαν και γιατρό. Πηγαίναν να πάνε στη γιαγιά σου, αλλά επειδή ήταν τα μικρά παιδιά, ηφύγανε, δεν πήγαν. 

Η: Τους τραυματίες τους μαζέψατε εσείς ή ήρθανε μόνοι τους;

Στ: Τους τραυματίες… τους πήραν με γαϊδούρια και τους φέρανε. Ήταν κι ο προπάππους σου, είχε φέρει κι αυτός. Τους βάζανε απάνω στα γαϊδουράκια. Ο Ηλίας ο Σκοπελίτης είχε φέρει, έκανε δρόμους και τους φέρναν. Ο Ηλίας ο Σκοπελίτης  του Αποσπερίτη ο παππούς. Βοήθησε λοιπόν, με το γαϊδουράκι, είχε πάει κι ο προπάππους και ο δάσκαλος πέρα να βοηθήσει. […] Αλλά είχαν όμως και γιατρό, τα είχαν προβλέψει οι Γερμανοί. […] Με πήρανε μέσα από εκεί, και μου λέει ο πάππους σου και ο δάσκαλος και του λένε, «Το παιδί θα φύει», για μένανε, «Θα φύει.» Ε, κι έμενα απάνω στη γιαγιά την Καλλιόπη, την αδερφή μου, επειδή με είχε μεγαλώσει, κι έμενα εγώ εκεί. Και ειδοποιήσαν λοιπόν ότι τη νύχτα θα `ρχότανε. Ήρθε μία τορπιλάκατος κι έμεινε στη Φωκιοσπηλιά, φοβότανε τους βομβαρδισμούς. Λοιπόν ήρθανε κάτι πανύψηλοι Γερμανοί στο μαγαζί το δικό μας και λένε ότι… -ήταν να φύγω εγώ- ότι απόψε τη νύχτα θα `ρθουν για τους τραυματίες γιατροί, αλλά και θα `ρθει την άλλη μέρα κι ένα ασθενοφόρο. Αυτό ήταν ο Ερυθρός Σταυρός, το οποίο σου λέει αν το βρούνε οι Εγγλέζοι δε θα το βομβαρδίζανε. Ήρθε, λοιπόν, πράγματι και τους μαζέψανε όλους και ήρθε η τορπιλάκατος και τους πήρε. Τώρα πού τους πήγε; Τραυματίες όλοι μαζί και φύγανε, οι Γερμανοί τώρα που πήγανε άγνωστο. […] Α, εντωμεταξύ είχε και νεκρούς, είχε και νεκρούς γιατί… Πέντε απάνω στην Παναγία. Αυτοί πήγε και τους έψαλε ο παπάς ο Δεσποτίδης.

Η: Αυτούς τους θάψατε εσείς οι Δονουσιώτες ή οι ίδιοι;

Στ: Οι Γερμανοί επέβλεπαν, οι Γερμανοί και τους έθαβε ο παπάς, ο παπάς κανονικά.

Το άρθρο Τους τραυματίες τους πήραν με γαϊδούρια και τους φέρανε εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.