Φασαρία με Χιώτες στο καφενείο

Σταύρ: Εκείνος ο Μαραγκός μια φορά έπιασε μια, με συχωρείς, μια μανέλα που λιάζαν το κρομμύδι και δεν ξέρω πόσους Χιώτες, με το θείο σου τον Κώστα που βγήκαν έξω, επήγανε στο μαγαζί του Νικήτα. Το μαγαζί το ‘χεν ο, του Νικήτα ο πατέρας, το Αντωνάκι που λένε. Και πήγαν, ήταν του Σταυρού και πήγαν κάτι κοριτσόπουλα, φορούσαν λοιπόν κάτι ξέρω ‘γω και οι μάγκες οι Κουφονησώ… οι Χιώτες και ‘θέλαν να κάνουν το κομμάτι τους. Κι αγριεύει ο Μαυρόκωστας, Μαυροκώστας ηλέαν, ο Μαύρος…

Φανή: Ο Κώστας ο Μαύρος.

Σταύρ: Μπράβο. Τον ηλέαν και μπράβο και αραπάκι, επειδή ήταν μαύρος. Μιχάλη μου και πιάνει μια μανέλα του κρομμυδιού που ηλιάζαν το κρομμύδι. Μανέλα σε παρακαλώ, ξύλο.

Φανή: Ξύλο, ξύλο.

Λευτ: Αααα.

Φανή: Μανέλα το λέαμε.

Σταύρ: Μιχάλη, δεν ηξέρω πόσοι Χιώτες ήταν εκεί στα περίχωρα μες στο μαγαζί και πήανε σωρό και πέσανε, πήανε μες στα καϊκια. Ναι, πήαν κάτι κοπέλες εδώ και φορούσαν λοιπόν κάτι ξέρω ‘γω και πήαν λοιπόν οι γριές και ‘κάναν τα μαγκάκια. Εεεε ε και να σε ‘χω μάνα.

Φανή: Θέλαν να τους πετάξουν στη θάλασσα. Στη θάλασσα να τους πετάξει ο Μαραγκός και ο θείος σου ο Κώστας αυτός τώρα που είναι, είναι χάψαλος ο κακόμοιρος.

Το άρθρο Θέλαν να τους πετάξουν στη θάλασσα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Φάρσα στο πηγάδι της Μεσαριάς

Σοφ: Μια φορά είχε πάει η Βαγγελιώ η νύφη μου με το Δημητράκη να ντρετσάρουν το μύλο και ηκατεβήκανε κάτω  στο πηγάδι να πιουν νερό. Κι ήτον ο άντρας μου με τον Ψηλό στο Μερσήνι και τις είδαν που κατεβαίναν από το μύλο, ήτο σκοτεινά, και του λέει ο Ψηλός λέ΄, πάμε να των κάνωμε τον αράπη. Και κατεβαίνουν από πάνω και όπως ηπηαίναν κάτω στο νερό οι δικοί μας, των ηρίχναν πέτρες  και ηκάμναν και τον αράπη. Η Βαγγελιώ η νύφη μου ήθελε να πιει νερό και της λέει ο Δημητράκης λέει, έλα να σου ανέσυρον. Βάστα Δημητράκη μου γιατί ΄ναι  οι βαρκόλακοι από πάνω! Αυτοί οι δικοί μας είχαν πέσει μέσα στο χωράφι και κυλιούντον απ΄ τα γέλια. Ύστερι θαρρώ πως ηπεράσανε εδώ και τον ηδώκανε. Βρε κακούργοι, λέει, κοντεύγετε να με πεθάνετε. Κάναν αστεία πρώτα, ηκάναν.

Το άρθρο Των ηρίχναν πέτρες και ηκάμναν και τον αράπη εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Φάρσα στην Πηγή του Μερσηνιού

Σοφ: Ηπήαν λέει μια φορά και πήραν τη βάρκα του Περβολάρη από κάτω από το γιαλό από το Λιβάδι, το Φύκιο και την ηπήαν και την ηβάλαν΄ μες στης βρύσης τη στέρνα και την ηφορτώσαν και κρομμύδι. Αλλά αυτός που την είχε τη βάρκα ήτον από πάνω κρυμμένος κι ό,τι ηλέαν αυτοί τ΄ άκουσε και ηλέαν λέει, τώρα θα ρθει ο Περβολάρης και θα βρει τη βάρκα του φορτωμένη κρομμύδι και πώς θα την πάει κάτω, να την πάει στην Αμοργό να το πουλήσει; Και φανερώνεται, λέει, τω΄ λέει πάρτε τη βάρκα, βάλτε το βγάλτε το κρομμύδι όξω, και πάτε τη βάρκα εκεί που λέει, γιατί θα σας κάμω, θα σας κόψω μες στη μέση. Και την πήραν και την πήαν κάτω. […] Από κάτω την ησηκώσαν τρεις τέσσερεις νομάτες, την ηφέραν απάνω στη βρύση. Κάνανε ηπράματα, ηκάναν πράματα πρώτα οι παλαιοί! Πίναν κρασά, ημεθιούσαν.

Το άρθρο Ηπήαν λέει μια φορά και πήραν τη βάρκα του Περβολάρη από κάτω από το γιαλό εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Οι φάρσες του Δημήτρη Κωβαίου στη θεία του την Ευαγγελία

Ε: Και τι μου ΄κάνεν και μια φορά πάλι, αυτός ο πειρασμός ο θείος σου ο Δημήτρης;

Η: Τι;

Ε: Λοιπό ήτο Φώτα κι ήψηνα πίτες και ήντα ΄καμε; O Μήτσος με το Μιχάλη της Χήρας.  Ηκαθούμαστε λοιπόν μέσα στην κουζίναν εκείνη. Ήτον η συχωρημένη η Ποθητή, η μάνα της Σοφίας, ο Μήτσος που ΄το λεύτερος, ηγαπούσα με τη Σοφία και ο άντρας μου κι εγώ είχα τις πίτες κι ήψινα στην παραστιά βέβαια, γιατί ούτε γκάζι ούτε τίποτι. Λοιπό, τις ήριχνα μέσα στην κατσαρόλα με τα ξύλα, που ήναβγιε, να ψήνουνται και γύριζα και των ηκουβέντιαζα ας πούμε εκεί που κάθουντο. Λοιπό ήβαλα μέσα, ηκανόνιζα δέκα δεκαπέντε πίτες μες στην κατσαρόλα. Μετά τις ήβγαλα κι ήβρισκα μισές. Μα καλά με την κουβέντα, λέω, λάθος κάνω και βάλω τόσες και μετά βρίσκω λίγες; Μια φορά, δυο. Και με  την κουβέντα τώρα μανία που τους ήτον κι οι τρεις εκεί στη γραμμή μαζί και μου λέασι και κουβεντιάζαν και ξέρω ΄γώ τι, δεν τις ήπερνα είδηση. Καμιά φορά λοιπό τον προλαβαίνω κι είχαν απάνω σε ένα καλάμι δεμένο ένα πιρούνι και κατεβάζαν από πάνω το πιρούνι και μου πέρναν τις πίτες. Τι μου ΄χει κάνει ο δαίμονας μου ΄χει κάνει…

Άλλη φορά πάλι, ήμουν πίσω στη Σοφία κι ΄εν ηξέρω μωρέ παιδιά, ήτον απεθαμένος ο άνδρας μου, δεν εθυμούμαι. Λοιπόν παίρνει μια καρέκλα, τη βάλει μες στην μέση του σπιτιού, μου φαίνεται ήζειν αλλά ήλειπε, το Σπύρον είχα μικρό, άρα ήζειν, μόνο ήλειπε, μάλλον στα ψαρέματα ήτο. Και πιάνει μια καρέκλα, τη βάλει μές στην μέση του σπιτιού και πιάνει και βάλει το σακάκι του συχωρεμένου, το καπέλον του και τον κάνει άνθρωπο κι έχει την καρέκλα μες στην μέση του σπιτιού. Εγώ με το Σπύρο μου τον μικρό, δυο τριώ χρονώ, ήμουν μεσα στη Σοφία κι ήτο λοιπό μισοσκότεινα. Ότι που ΄θελε λοιπό να σκοτεινιάζει, ήφηα να ΄ρτω. Όπως ήφηα, τότες δεν υπάρχαν φώτα, δεν υπάρχαν τίποτι, με τις λάμπες. Όπως ανοίω την πόρτα, μπαίνω μέσα, βλέπω έναν άνθρωπο μες στο σπίτι. Γυρίζω και λέω του Σπύρου, ήτο μικρός, λέω, Σπύρο ένας άνθρωπος είναι μες στο σπίτι, πού να μπω εγώ μέσα. Του λέω τρέχα. Εγώ ηγύρισα ηπίσω και του λέω τρέχα πίσω στης Σοφίας, να ΄ρτει ο Μήτσος, να δούμε ήντα ΄ναι, ξωτικόν είναι, άνθρωπος είναι, ήντα ΄ναι. Μες στην μέση του σπιτιού ντυμένος, με  το καπέλο με το σακάκι με όλα. Έρχεται λοιπό, οι άνδρες βέβαια αν είναι δυνατό να φοβηθούν, μπαίνει μέσα, τότες σου λέω με τη λάμπα, δεν είχαμε φως. Μπροβέλει στην πόρτα και μου λέει, άνθρωπο σου ΄χου καμωμένο μες στην μέση του σπιτιού. Μπαίνει μέσα και μου λέει έλα να δεις, το σακάκι του ανδρός σου, το καπέλο του ανδρός σου. Μου ΄χει κάμει πράγματα αυτός ο θείος σου ο Μήτσος!

Το άρθρο Είχαν απάνω σε ένα καλάμι δεμένο ένα πιρούνι και κατεβάζαν από πάνω το πιρούνι και μου πέρναν τις πίτες εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Φασαρία με Μυκονιάτες για κλοπή λαθραίων

Σταύρ: Ο Γιάνναρος  μια φορά, Μιχάλη, είχε λαθρεμπόρια κρυμμένα στις Κοπριές. Ξέρεις τι σημαίνει Κοπριές; Στο νησάκι που είναι στο Κουφονήσι από πάνω. Και πήγαν λοιπόν από ‘δω κάτι Μυκονιάτες τη νύχτα, τα κλέψανε. Πάει ο Γιάνναρος στην Πάρο να βρει μουστούρες να πουλήσει. Λαθρεμπόρια τότες. Βρίσκει μουστούρη, δηλαδή έμπορο να σου πω και πάει να, πάει στη σπηλιά που τα ‘χε κρυμμένα και λείπαν τα λαθρεμπόρια. Τι λαθρεμπόρια; Ζάχαρες, πετρέλαια, κάτι άλλο που τα φέρναν από μέσα από το…

Φανή: Τσιγάρα…

Σταύρ: Ναι. Βρε παν’ τα λαθρεμπόρια, παν’ τα λαθρεμπόρια. Από ‘δω από ‘κει μαθαίνει λοιπόν, ότι τα ‘χανε οι Μυκονιάτες. Κάτι Μυκονιάτες γνωστοί από ‘δω, ο Γιάννης του Αντώνη με το Κωνσταντή της Ποθητής. Ήτον ο Γιάνναρος στον Κάμπο φερμένος απ’ τη Κουφονήσια. Να λοιπόν αυτός ο Μυκονιάτης κι έρχεται στον Κάμπο, ν’ αράξει με το καϊκάκι το ψαροκάικό του. Βγαίνει όξω. Με το που βγαίνει όξω, ωπ πάει το βουθά. Τότες από κάτω από το μώλο του Μαραγκού ήταν ένας μώλος προσωρινός, όχι όπως είναι τώρα βέβαια, ξέρω ‘γω. Έκαν’ ένα μωλαράκι…

Μιχ: Ίσα ίσα να…

Σταύρ: Βοηθητικό τότες, με κοινοτικό, με κοινοτικό έργα. Βγαίνει όξω ο Μυκονιάτης, πάει τον μαγκώνει. Τον πετά κάτω, του ρίχνει δυο τρεις μπουνιές, ξέρω ‘γω του Γιάνναρου, αυτού του Γιάννα, του Γιάννη, το λέγαν κι αυτόν Γιάννη και το βάζει κάτω, κάτω στο αυτό κι ανοίει το… Τον πιάνει λοιπόν από ‘δω, από ‘δω τον άνοιξε το στόμα του, ο Γιάνναρος και βάζει το, τον τσάρουχά του μες στο στόμα του να, αααα. Ναι. Ο πατέρας του ο Συμιακός ήτον από πάνω ‘κει στου Μαραγκού, πού ήταν του Μαραγκού η… Και πάει κάτω ο Συμιακός και του λέει μανα καλέ μ’, μα καλέ μ’, μα καλέ μ’, Γιάννη μου, Γιάννη μου, για μένα κάμε το μα καλέ μ’.  Και σηκώνεται απάνω και του δώνει μια κλωτσά και τον πετά στη θάλασσα, ναι. Ξέρεις να ΄χεις το πράμα μες στη σπηλιά και να πας να ‘βρεις… Πηαίναν τα κρύβανε σε σπηλιές και παν’ ας πούμε και βάζανε εμπόρους και πάει ο άθρωπος…

Λευτ: Στην Κατοχή ήταν αυτά ε;

Σταύρ: Ναι, λαθρεμπόρια ήταν αυτά…

Φανή: Πριν πριν.

Λευτ: Πριν την Κατοχή;

Φανή: Πριν την Κατοχή.

Σταύρ: Λαθρεμπόρια, αμερικανο… Αυτό.

Φανή: Πριν την Κατοχή…

Σταύρ: Ναι, λαθρεμπόρια, πετρέλαια, τσιγάρα, ζάχαρες, τέτοια.

Το άρθρο Και σηκώνεται απάνω και του δώνει μια κλωτσά και τον πετά στη θάλασσα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Οι γάμοι στα παλιά χρόνια. Το γλέντι γάμου του Βαγγελιού

Φ: Γίνουντο […] ωραίοι γάμοι. […] Οι γάμοι τότες πραγματικώς ήταν ωραίοι. Ήθελεν να ξεκινηθούν με τα βιολιά, ωραία ωραία, τραπέζα, βέβαια. Ωραίοι γάμοι γίνουντο τότες.

Η: Στο Σταυρό γινόντουσαν όλοι;

Φ: Όχι, καθενής στο χωριό του. […]

Η: Εσείς πού παντρευτήκατε;

Φ: Εδώ μέσα. Γάμοι γίνουντον ωραίοι. Τώρα δεν είναι γάμοι, τώρα είναι σκατά. […] Άκουσε να σου πω Ηλία, θα σου πω μια κουβέντα. Τότες ηαγαπιούντον, ας πούμε. Ηπήαινε ο κάθε ένας να διαλέξει την κοπέλα. Δεν είχεν αυτήν την εξέλιξη που έχουνε τώρα, ζούνε μαζί χρόνια και μετά παντρεύγονται και μετά σε λίγον καιρό χωρίζουνε. Τότες δεν υπάρχαν αυτά. Υπάρχεν ένα σέβας, σέβουντον ο ένας τον άλλο.

Η: Δηλαδή τη γνώριζε και την παντρευόταν κατευθείαν; Δε μένανε…;

Φ: Ήρχουτον ο γαμπρός βέβαια στο σπίτι… Κατα πώς τη διορία που δώνανε. Ε, παντρεύγουντο ωραία, με τραπέζα, με βιολιά, με ωραία, ωραία, ωραία. Τώρα δεν είναι ωραία, τώρα είναι σκατά. […]

Η: Εσάς ο γάμος σας πώς ήτανε;

Φ: Εγώ ήτον ο πατέρας μου απεθαμένος, αλλά είχαμε μερικόν κόσμο. Ύστερι ήρθανε τα βιολιά, α, ωραία ήτανε. 

Η: Βιολιτζήδες από τη Δονούσα ή από άλλα μέρη;

Φ: Ήτον ο Σκοπελίτης ο Ηλίας, ο γιος του ο… Ήταν ωραία, ωραία. Ο γάμος του Βαγγελιού του Τσίφτη ήταν ωραίος γάμος. […] Λοιπό`, ήτονε η Τασούλα του κυρ-Νίκου η μάνα, μου λέει, «Βρε Φανή οι άντρες μας δε χορεύγου. Έρχεσαι», μου λέει, «να τραβήξωμε κάβο, να χορέψωμεν τη νύφη;» «Ε, και ποιος πάει», λέω, «τώρα εκείνο να…;» Λέω, «Ντρέπομαι.» Ε, το άκουσε ο Ηλίας ο Σκοπελίτης, θεός συχωρέστον, λέει, «Ε, αυτές οι γυναίκες θέλουν να χορέψουνε! […]. Εσύ» μου λέει «βάλε μπρος.» Αφού λοιπό σηκωθήκα για να χορέψω, ήτον ο συχωρεμένος ο Μήτσος απάνω στου συχωρεμένου του θείου του Γιώργου. Πάει ο παπάς, τον πιάνει από το χέρι, γιατί τον ηγάπαν το Μήτσο ο παπάς. Λέει, «Παπά, ξέρω ίντα τρέχει.» Α, τότες, τότες Ηλία μου τα χιλιάρικα ηβροντούσανε. […] «Έλα να ειδείς, έλα να ειδείς, κάτι γυναίκες που χορεύγου.» Ναι, πρόβαλε λοιπό ο συχωρεμένος, λέει, θεός συχωρέσ΄ τον, «Ελάτε να δείτε κάτι αγγέλους που χορεύγουνε, Καλοταριανοί!» Από τότε δεν ηξαναχόρεψα, πέθανε το παιδί μου, πέθανε ο άντρας μου. Ήτον ωραία πράματα… Τους έβλεπες κι είναι μαζί. Τώρα ζουν 5-6 χρόνια…μετά παντρεύγουντο, μετά χωρίζου`. Μα είναι δουλειές αυτές; Άιντε άιντε…

Η: Δε χωρίζανε παλιότερα ε;

Φ: ΄Εν ηχωρίζανε γιατί ντρέπουντο, ακούς;

Το άρθρο Παντρεύγουντο ωραία, με τραπέζα, με βιολιά, με ωραία… Τώρα δεν είναι ωραία. εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Το νερό της Πηγής και από πού έρχεται

-Το νερό εδώ κάτω από πότε τρέχει; [στο Μερσήνι]

Ε: Αυτό είναι αιώνιο, απο πάντα. Από αφού κι αν ήγινε η Δονούσα ας πούμε, το νησί, το χωριό μας. Μάλιστα ελέγανε που βρήκανε, λέει, τότες παλιά, πολύ παλιά βρήκανε, λέει, πλατανόφυλλο, του πλατάνου φύλλο, λέει, στο νερό κι είπανε ότι δεν είναι τοπικό το νερό, μόνο έρχεται, λέει, από την Ικαρία και περνάει από θάλασσα και έρχεται εδώ υπόγεια, αλλά είναι ψέμα. Όταν δε βρέξει στο νησί, το νερό σταματάει ας πούμε. Δεν έχει σταματήσει ποτές το νερό μας, δεν έχει σταματήσει ποτέ, έχει λιγοστέψει, αλλά  σταματήσει όχι. Το χειμώνα να `σαι, να δεις εσύ νερό. Άμα βρέξει πολύ η Δονούσα το χειμώνα, κατεβαίνει, με συχωρείς, ένα νερό, τόσο από κάθε βρύση, και χτυπάει πέρα στο πλατάνι. Πολύ νερό. Από δω εγώ ακούω το βρουχισμό, πάει στην θάλασσα. Έχει μέρος που πάει το νερό στην θάλασσα, από κάτω εδώ έχει αυλάκι και πάει το νερό κάτω. Όταν βρέξει πολύ η Δονούσα. Γιατί όταν δεν βρέξει, δεν έχει νερό, είναι λίγο, και όταν βρέξει έχει πολύ; Είναι ψέμα ότι έρχεται…(από την Ικαρία). Έρχεται από το βουνό. Αλλά έχει υψόμετρο και κατεβαίνει το νερό. Μας έχουνε πει ότι το νερό κατεβαίνει από αυτό το μέρος. Από αυτή τη μεριά κατεβαίνει και πάει κάτω. Κάποιος εκεί πέρα στ` αλώνια έχει μία σπηλίτσα και κάποιος, λέει, είχε βάλει το αυτί του παλιά κι ήκουε, λέει, από κάτω το βρουχισμό του νερού, μας είχανε πει. Αλλα μάλλο` έτσι κατεβαίνει, δεν κατεβαίνει από δω από το χωριό, από κει κατεβαίνει το νερό και πάει στην πηγή κάτω.

Μετα ηπέρνανε αυτό το νερό το βρασμένο, ρίχνανε μέσα από λεμονιές φύλλα, για να μυρίζουνε

Πλύσιμο ρούχων με στάχτη

Ε: Πρώτα πλύναμε στη βρύση παλιά, δεν υπήρχαν τότες ούτε σαπούνια, ούτε χλωρίνες, ούτε τίποτα. Ξέρεις τι κάναν οι γονείς μου; Εγώ δεν τα `κανα αυτά, η μάνα μου τα `φτιαχνε αυτά και όλες οι παλιές. Εβάζανε τα ρούχα, πηγαίνανε στην βρύση, τα κάνανε μπουγάδα. Κάνανε παραστιά, σαν τζάκι στη βρύση. Βάλαν απάνω ένα ντενεκέ, ανοίγανε σαν καζανάκι έτσι ανοιχτό, το βάζανε επάνω, βάλανε νερό, βάλανε στάχτη, ξέρεις, την στάχτη από το φούρνο, ρίχνανε μέσα κι έβραζε. Τα ρούχα λοιπό τα περνούσαν από το νερό πρώτα και μετά τα στοιβάζανε στο κοφίνι, ξέρεις την κόφα αυτή που `ναι με βέργες πλεγμένο όπως είναι το καλάθι, κάτι τέτοιο αλλά μεγάλο. Τα ντανιάζανε μέσα, κάτω-κάτω, κάτω-κάτω ηβάζανε τα σκούρα κι από πάνω βάλανε τα άσπρα. Τα στοιβάζαν όλα μέσα και μετα ηπέρνανε αυτό το νερό το βρασμένο, που `τον μέσα με τη στάχτη, ρίχνανε μέσα από λεμονιές φύλλα, για να μυρίζουνε. Είχανε κόψει, αντίς κύπελλο που λέμε τώρα εμείς, κατσαρόλι και τέτοια, τότε δεν υπήρχαν τίποτα, κόβανε τα φλασκιά, βάζαμε φλασκιά και τα κόβαμε και τα λέγαμε αγκλούπια. Τα κάναμε έτσι, ας πούμε, βάλαμε το νερό, αυτό το καυτό νερό το ρίχνανε από πάνω, έτσι το ρίχνανε η μάνα μου κι όλες οι γυναίκες. Το ρίχνανε έτσι από πάνω όπως ήτανε με τη στάχτη, αλλά η στάχτη να κατασταλάξει ας πούμε, να μην είναι θομπή, να `ναι νερό καθαρό. Το `ρίχναν από πάνω, από πάνω, από πάνω, και το αφήνανε, μια ώρα, δυο ώρες, εκεί όπως ήτανε μέσα με το ζεστό, τα ρούχα, όλα αυτά. Μετά από δυο ώρες, πιο λίγο-πιο πολύ δεν ξέρω, τα βγάζανε και τα πλύνανε μετά πάλι στη στέρνα κι είχανε σαπούνι τότες ας πούμε, πράσινο σαπούνι, δεν υπήρχε τίποτ` άλλο και το πράσινο κι αυτό `τανε… Και γινότανε… μοσκομυρίζανε. Εδώ ήσουνα κι άκουγες τη μυρωδιά της μπουγάδας που λέγανε, μοσκομυρίζανε τα ρούχα.

Το άρθρο Τότες πολύ παλιά βρήκανε, λέει, του πλατάνου φύλλο στο νερό κι είπανε ότι δεν είναι τοπικό μόνο έρχεται εδώ υπόγεια από την Ικαρία, αλλά είναι ψέμα εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Κανόνες ποτίσματος στα περιβόλια. Η δίκη στην πηγή.

K: Ο καθένας είχε το χωράφι του κάτω στα περιβόλια. Τη διανομή του ποιος θα ποτίζει, ποια οικογένεια θα ποτίζει πότε, ξέρετε, έχετε ακούσει ιστορία πώς έχει γίνει;

Ελ: Είχα ακούσει τον πατέρα μου βέβαια, ότι είχανε κανονίσει τα πάνω περιβόλια -τα κάτω δεν υπήρχανε, τα κάτω περιβόλια, από την κάτω στέρνα τη μεγάλη που είναι ο πλάτανος και κάτω, ήτον ναι μεν, αλλά αμπέλια, τέτοια, δεν ήτανε περιβόλια, δεν ήταν ποτιστικά, ήτανε μόνο η Βρύση απάνω. Μετά που μεγαλώσαν και παιδιά αυτώνω που τα `χανε, τα χτίσανε λοιπόν και τα ημερέψανε, να τα κάνουνε ποτιστικά. Είχαν λοιπον κανονίσει την Κυριακή να μην ανοίγεται η Βρύση απάνω καθόλου για να μαζεύεται το νερό να πάει στην κάτω. Να τρέχει όλη μέρα, να γεμίζει η κάτω στέρνα την Κυριακή και επειδή ήταν το περιβόλι πιο μεγάλο και πιο μακριά από όλα, ήπαιρνε πάντα της Δευτέρας το νερό ο πεθερός μου και την Παρασκευή το μοιράζανε μαζί με το Ζαράνη. Ήπαιρνε ο ένας, πότιζε πρώτα, και μετά το `παιρνεν από πάνω ο Ζαράνης. Ποτίζαμε κι εμείς εκεί κάτω και γι` αυτό τα θυμάμαι. Μετά, αφού πλήθυνε πια το κάτω περιβόλι, αποφασίσανε να μην ανοίγει απάνω η στέρνα καθόλου. Τότε είχεν πολλά νερά. Λοιπόν κάποτε μαλώναν, λέει, ο παππούς μου, του πατέρα μου ο πατέρας, με τον γερο-Νικητιό νομίζω, με της Ζαράναινας τον πατέρα, για το νερό. Ένα στερνάκι που `ναι πάνω από τη Βρύση ήτανε του Μαρκάκη, αυτός που `τανε αδερφός του παππού μου, και το νερό δεν το `φηνε, λέει, να κατεβαίνει κάτω, το κράταγε μόνο και πότιζε το δικό του. Ο παππούς μου όμως του λέει, ότι εφόσον το χειμώνα πάει μέσα στη στέρνα τη δημόσια, πρέπει να μας αφήνεις και μας το καλοκαίρι απόνερο, να κατεβαίνει μέσα στη στέρνα, να φτάνει, να ποτίζωμε τα περιβόλια. Πήγανε μέχρι και δικαστήριο. Και ήρθε το δικαστήριο, λέει, στη Βρύση και δίκασε. Στη Βρύση ήρθε, δυο φορές το φέραν το δικαστήριο και δίκασε, για να δούνε επιτόπου πώς είναι τα πράματα. Του λένε, λοιπό, «Το χειμώνα όταν χειμωνιάσει, το νερό πού το πας;» του `πανε του Μαρκάκη. Λέει, «Εκατεβαίνει μέσα στη στέρνα ετούτη, που `ναι στη Βρύση.» Λέει, «Τότε θα το κρατάς και το χειμώνα, θα το βάλεις μες στην τραφιά σου, θα το γυρίσεις μεσα στο δικό σου. Εφόσον δεν το αφήνεις το καλοκαίρι να έχει δικαίωμα να πάρουνε κι οι υπόλοιποι, θα το κρατάς και το χειμώνα. Μπορείς;» Λέει, «Όχι.» «-Ε, τότε λοιπό θα αφήνεις το απόνερο μόλις ποτίσεις. Θα ποτίζεις μόνο μία τραφιά αυτή που `ναι εκεί δα κάτω-κάτω, και μετά θα το γυρίζεις μες στη στέρνα τη δημόσια.» Και τότε […] χωρίσανε και τις ημέρες. Εμάς ποτίζωμε το δικό μας το περιβόλι, εμένα, του Βαγγέλη απάνω και αυτό που είναι εδώ στη Βρύση της εκκλησίας, και αυτό που είναι από πάνω από του Αναστάση που το `χει η Σοφία, ποτίζωμε Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο. Ξέρω και τις ώρες. Αφήνανε τη μεσημεριανή στερνιά, γιατί περιμένανε, αν δεν πηγαίνανε όλα τα ζώα να πιούνε νερό, κατσίκια που `χανε όλοι, τα γελάδια, τα γαϊδούρια, όλα να πάνε στη Βρύση να πιούνε νερό. Έπρεπε να μείνει η στέρνα, να γεμίσει, για να πιουν τα ζώα πρώτα και μετά ν` ανοίξουνε τη Βρύση, τη στέρνα. Κι επειδή ήτανε το περιβόλι μας πιο μακριά και ήθελε πολύ νερό, παίρναμε τη μεσημεριανή στερνιά πάντα. Εγώ τον εθυμάμαι τον Γραπουσανό που το `χε το περιβόλι αυτό και καθότανε στη Βρύση, είχε μια παγκάδα και καθόταν και περίμενε να πιούνε, ένας-ένας τα κτήματα που πηγαίναν κάτω, αν είχε πάει και το τελευταίο, για να ανοίξει, να πάει να ποτίσει.

Άκουγα κι εγώ σαν παιδί πως υπήρχανε νεράιδες εις τη βρύση και κλαίγαν τα μωρά

Ιστορίες για νεράιδες στη βρύση

K: Σχετικά με θρύλους που λένε διάφορα για τη βρύση, για το νερό κι όλ΄αυτά, έχετε ακούσει; 

Ελ: Α, άκουγα κι εγώ σαν παιδί, […] πως υπήρχανε νεράιδες εις τη βρύση και κλαίγαν τα μωρά. 

K: Εγώ θυμάμαι που μας λέγανε ότι όποιος είναι να πάει βράδυ, για ένα κομμάτι ψωμί […] το να κρατάς μαζί σου ένα κομμάτι ψωμί. […]

Ελ: Επειδή πώς το βάζει ο παπάς που σε κοινωνάει, το σίτο, τον οίνο και το έλαιο… Το ψωμί είχε τη δύναμη και δε σε πλησίζε, λέει, το ξωτικό, έτσι μας λέγαν κι εμας. Άμα βγαίναμε βράδυ έξω, λέει κράτα… Εμείς τα παιδιά βέβαια δεν πηγαίναμε πουθενά, αλλά άμα πήγαινε ο πατέρας μου που σηκωνότανε να πάνε στα ψαρέματα τη νύχτα είτε απ ΄έξω είτε… Βάλε κι ένα κομματάκι ψωμί μαζί μες στη τσέπη σου. […] Ένα κομματάκι ψωμί. Γιατί το ψωμί είναι σταυρωμένο και δεν κάνει ούτε να το πατάμε ούτε να το πετάμε.

Η: Κι εδώ για τη βρύση τι λέγανε; 

Ελ: Μας λέγαν, ότι υπήρχανε λέει νεράιδες εις τη βρύση και είχαν ακούσει λέει κάποιοι δεν ξέρω, ότι είχαν τα μωρά τους. Πηγαίναν και πλέναν τα ρούχα τους στη βρύση και τ΄ακούγαν που κλαίγανε τα παιδιά. Αυτά θα ΄ταν φαντασίες. Μια κουκουβάγια να φώναζε τη νύχτα και λέγαν πως είναι τα παιδιά της νεράιδας. Όποτε δεν το πίστεψα βέβαια. Ε, καλά σαν παιδιά μας φοβίζανε και φοβόμασταν να πάμε, αλλά εγώ πολλές φορές […] που άντεχα και πήγαινα κάτω και πελεμούσα και σκοτεινιαζόμουνα και ΄ρχοτανε η συχωρεμένη η γριά Πλυτώ εδώ κάτω […] κι έλεγεν της Ειρήνης, βρε συ αυτή η Ελευθερία λες να παθε τίποτα και δεν έχει ανεβεί ακόμα; Και κατέβαινε η κακομοίρα κάτω και με γύρευε. Μου λεγε, λοιπόν, η Ειρήνη, ε δουλειές[?] τέτοια ώρα που κάθεσαι κάτω; Λέω, τι να δουλώ[?]; Δεν πάω μου λέει  τέτοια ώρα εγώ στη βρύση, που να μου δίνουνε τι. […] Δεν το σκέφτηκα ποτέ να φοβηθώ, σκοτεινά που να ΄ναι κάτω. Μια φορά […] μόλις στρίβουμε, που ΄ναι η ταμπέλα βρύση και Λιβάδι, που ΄ναι η ταμπέλα ακριβώς,  το από κάτω τραφάκι το ΄χεν ο γέρο Κώστας απάνω και το ΄χανε όλο αγκιναριές. Τότε όλα  ετούτα τα περγαλίδια ήταν γεμάτα αγκιναριές. Ξέρεις πόση αγγινάρα έβγαζε εδώ; Τα περγαλίδια όλα μόνο αγκιναριές είχε, […] δεν είχε φραγκοσυκιές καθόλου ούτε μία, μόνο αγκιναριές είχαμε. Και είχαμε μεγαλώσει πια και του λέω… Ήταν ένα βράδυ πια σκοτεινά κι είχεν έρθει κάτω για να βεγγερίσωμε και του λέω, δεν κόβεις τις αγκινάρες σου μόνο θα ξεποχιάσουνε, που ΄ναι κάτω στο Γυρισμα; Το λέγαμε Γύρισμα επειδή πήγαινε το ένα έτσι και τ΄αλλο αλλιώς. Λέει, μπα αφού δεν τις τρώει κανένας. Λέω κρίμασι.  Ε, δεν πας να τις κόψεις;  Λέω να πάω τώρα; Μου λέει, άμα είσαι άξια να πας τώρα, μου λέει χαλάλι σου. Πήαινε κόψε τις. Λέω, θα πάω. Μου λέει, δεν το πιστεύω. Ήταν σκοτεινά πια. Μωρε πήγα εγώ και γέμισα ένα καλάθι μέχρι απάνω. Λέω, τι να φοβάμαι τις νεράιδες που λένε, πώς κλαίνε στη βρύση;

Η: Οι άλλοι δεν πηγαίνανε δηλαδή;

Ελ: Δεν πηγαίνανε.

Κ: Δεν πάνε εύκολα. 

Το άρθρο Κάποτε μαλώναν, λέει, ο παππούς μου με τον γερο-Νικητιό για το νερό. Και ήρθε το δικαστήριο, λέει, στη Βρύση δυο φορές και δίκασε εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Εύθυμες και πένθιμες ρίμες

Δ: Επήγαινα στη Μεσσαριά κι εκεί στα σκαλοπάτια[?] […] κι εκεί που με ποτίσανε τριώ λογιώ φαρμάκια. […] Επήγαινα στη Μεσσαριά για ν΄αποχαιρετίσω και πάντιξέ [?] μου ο χάροντας και μου ΄πε στρέψε πίσω. […]

Κ: Αυτά τα βγάζετε τώρα ή τα ΄χετε ακούσει;

Ε: Όχι από μικρός μικρός.

Δ: Τα ΄χω βγάλει από…

Ε: Ε από 30 από 20. […] Ναι ο ίδιος τα ΄χει σχεδιάσει […].

Κ: Για θυμηθείτε κι άλλες τώρα που πήρατε φόρα! […] 

Δ: Άκουκεν πως θα κατεβώ στο μαυρισμένον Άδη, που ΄ναι ψηλός σαν εγκρεμός βαθύς σαν το πηγάδι. [ed]

Ν: Ο Κώστας του Σταύρου έλεγε τι ΄ναι στο Σοχωράκι…

Δ: Α τότες ημαλώναν απάνω που κανε το θέρος εκείνο στο Σιχωράκι. Ήταν ο μακαρίτης ο Στέλιος πήαινε θέριζε και ηπήαν οι άλλοι και ημαλούσαν, πάνω τσακωθήκανε. Ήρτεν από Καλοταρίτισσα η Πετσετάκενα κι εκείνε κι ήταν ο Κώστας του Σταύρου κάτω στο περβόλι, ανέβειν πέρα στο σπίτι του και ήκουσειν και φωνάζειν, βρε παιδιά τι ΄ναι στο Σιχωράκι; Αμέσως η Ζαρανιά τον ήκουσεν κι λέει ο Κώστας του Σταύρου φώναζε τι ΄ναι στο Σοχωράκι,  του Σμαραγδιού το σώβρακο εσχίστηνε λιγάκι. [ed]  

Ήτονε μια φορά εκεί πάνω, είχανε ένα χωράφι, το ΄χανε δώσει εδώ. Ήτονε μια της Πετσετάκενας εκεινής, είχε παντρευτεί του Περιβολάρη ο γιος ο Στέλιος. Του ΄χανε δώσει ένα χωράφι εδώ πάνω, το ΄χε λοιπό σπύρει. Αφού δεν ξέρω δυο τρία χρόνια τέσσερα ήτανε παντρεμένοι και πόθανε μετά, αυτή τη λέαν Καλλιόπη. Πόθανε την πήγαν στην Αμοργό, πόθανε. Ήταν το χωράφι, ήρτεν ο Μάης, μπήκαν να το θερίζου. Ήταν η Ζαρανιά αντίκρυ και ήρταν από πίσω και τους κάναν μπόλεμο και τους λέει η Ζαρανιά, ακούσετε να σας ειπώ εις στις οχτώ του Μάη, τα στάχυα που θερίζανε ποιος θα τα πρωτοπάρει; Στου γέρου Κώστα τις σπηλιές μέσα σ΄αυτή την πόλη, δίχως μπαρούτι και φωτιά ησκοτωθήκαν όλοι. Ο Περβολάρης έτρεχεν να πιάσει μια μαγκούρα μ΄όλα τα γεροντάματα εγώ θα κάμω γιούρα.

E: Αυτή, Ποπάκι μου, τη ρίμα […] να της πεις στη μαμά σου, πως την ήλεεν πες η νονά σου. Η νονά σου πες τις ήβγαλεν αυτές. [ed]

H: Αυτά τα βγάζατε με μιας; […] Τα τραγουδάγατε κιόλας;

Δ: Ναι ναι ναι ναι.

Ε: Όχι, έτσι τα σκέβγουντο και τα βγάλανε.

M: Αυτή έβγαζεν πολλά εκείνη δα η γυναίκα. Ήτανε του Ζαράνη η γυναίκα ήκουεν αυτή, Σοφία εδώ πάνω, του γέρου Νικητιού κόρη ήτανε. [ed] Ήβγαλε που λες καμπόσα και στο τέλος τους είπε Σοφία η ποιήτρια καταγωγή Σιγάλα αφήστε με παρακαλώ να τραγουδώ μεγάλα. Η Ζαρανιά έβγαλε τα ποιήματα. Είχε βγάλει πολλά. Αφού τα ΄στειλε να τα τυπογράψουνε τότες […].

E: Κι ο συχωρεμένος ο Νικόλας […] κι εκείνος είχε πολλά βγαλμένα στη μάνα του την κακομοίρα. […] Τα ΄χε γράψει όλα τα τραγούδια, αλλά τα βρανε οι συγγενείς και του τα κάψανε. Όλα αυτά τα τραγούδια που τα ΄χε. […] Τόσο λυπητερές ρίμες όπου είχε πεθάνει η μάνα του η κακομοίρα, που τις ήβγαλε, της έβγαλε ας πούμε τραγουδάκια ο κακόμοιρος.

Δ: Αφού ετοιμαζόσουνα ν΄αφήσεις τη ζωή σου, γιατί δε μου το έλεγες να ΄ρθω κι εγώ μαζί σου; […] Οι αλήθειες γίναν ψέμματα τα ψέμματα αλήθειες, έφυγες μητερούλα μου και πίσω πια δεν ήρθες. […]

E: Και γιατί πέθανε ας πούμε η κακομοίρα κι ήμεινε μονάχος, […] της ήβγαλε ας πούμε ποιηματάκια. Σου λέω πάκα, πάκα χαρτιά.

Δ: Ναι ναι είχε γράψει κόλλες πολλές πολλές ο Νικόλας, αλλά δεν υπήρχε να τις πάρω τις κόλλες που θελα να τις διαβάσω, μόνο τις ηπήραν, τα κάψανε, τι τα κάμανε. [ed]

Ε: Εκείνος (αναφέρεται στον άντρα της) ήτανε σου λεώ με τη γυναίκαν που έχει τη μαμά σου βαφτίσει και τον είχε ξεφτέρι κάμει σε όλα. Όλα και σε ποιήματα και σε αυτά τα κάλαντα και τα πάντα, γιατί τα λεεν εκείνη και τον είχε κοπέλι εκεί και τον ησπούδαζε. 

Έπεσα και κοιμήθηκα κι είδα στο όνειρό μου, να χτίσω την Αγιά Σοφιά να ΄ρθώ στο λογισμό μου

Το ποίημα της Αγίας Σοφίας

Ε: Της  Αγιά Σοφιάς το ποίημα που ε’ιχε ο συχωρεμένος [ch-].

Δ: Αλλά πώς ξεκινάει; Δεν μπορώ να το σκεφτώ. […] 23 μερόνυχτα ήμουνα στο κρεββάτι ούτε φαί ούτε καφέ στο στόμα μου να βάλω και τότες απελπίστηκα πως ήρθε να πεθάνω. Έπεσα και κοιμήθηκα κι είδα στο όνειρό μου, να χτίσω την Αγιά Σοφιά να ΄ρθώ στο λογισμό μου. Την εκκλησία έχτισα με το καμπαναρίο της, έχει και το σπιτάκι της και το προαύλιό της. Παρακαλώ σας βρε παιδιά να τη φωτολογάτε, πάτε να τη θυμιάζετε, να μην την εξεχνάτε. Γιατί είναι μάνα που πονεί, κοιτάζει ένα ένα, που ανεστήνει τους νεκρούς, ανέστησε και μένα.

Ε: Θεός συχωρέστον εκεί δα που είναι.

Δ: Έτσι ακόμα είναι κάνα στιχάκι μόν΄ το ξεχνώ πως το λέει το τελευταίο. […] Η Αγιά Σοφιά μ΄ανέστησε κι οι τρεις τις θυγατέρες. Η μια είναι η Πίστη, η Ζωή κι άλλη η Αγάπη, γι΄αυτό τους έχει κι ο Θεός μες σε χρυσό παλάτι. Έτσι είναι το τέλος, μέχρι εκεί. […] Το διάβαζε ένας καθηγητής πέρα και λέει ααα αυτός ο άνθρωπος, λέει, ήταν ποιητής.

E: Ήγιασεν, λέει, που το ΄χει βγάλει λέει αυτό το αυτό.

Ηπόπαμεν τ΄αφέντη μας, του μπέη του λεβέντη μας 

Στίχοι από παλιά κάλαντα

Δ: Ηπόπαμεν τ΄αφέντη μας, του μπέη του λεβέντη μας, να πούμεν της κυράς μας της καλονοικοκυράς μας, κυρά ψηλή κυρά λιγνή κυρά καμαροκρίδα, που ΄χεις τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι στήθος, κύρα μου όταν στολιστείς και βάλεις τα καλά σου πως τρελαίνει η ομορφιά σου. Αν έχεις κόρη έμορφη γραμματικός τη θέλει, αν είναι και γραμματικός πολλά προικιά γυρεύει. Θέλει αμπέλια τρίγυρτα κι αμπέλια τριγυμένα, θέλεικε και την θάλασσαν μ΄όλα της τα καράβια. Αλλά ξεχνάω την αρχή μωρέ, πώς είναι η αρχή του αυτή δα. [ed]

Η: Αυτό που μας είπατε θείε ήταν […] κάλαντα; Το προηγούμενο που δε θυμόσαστε την αρχή […] Είναι κάλαντα αυτά που τα λέγατε τα Χριστούγεννα;

Ε: Ναι ναι κάλαντα είναι.

Δ: Ναι ναι ναι ναι.

Ε: Κάλαντα. Τα λέαν ας πούμε στα παλιά χρόνια ας πούμε εδώ. […]

Δ: Όλοι οι αθρώποι του χωριού ήτανε. Θυμάμαι εγώ τον Περβολάρη, το γέρο Περιβολάρη, εγώ ήμουν δώδεκα χρονώ΄, δώδεκα χρονώ και όλοι λοιπόν οι αθρώποι οι χωριανοί… Πήγαινεν αυτός εμπροστά και τα ΄λεγε κι ακολουθούσαν όλοι και τα λέγανε τα κάλαντα αυτά που σας είπα στο πρώτο. Όλα γύρω γύρω στο χωριό στα σπίτια απ΄ έξω ναι ναι ναι. Είναι πολλά αλλά σε λέω έχω ξεχάσει την αρχή του πως αρχινάει εκείνο, αυτό που σας ηπρωτόπα. Ναι είναι πολλά και τα κάλαντα. Θέλει ώρα να τα σκεφτώ, γιατί είναι σου λέω πολλά χρόνια που τα παρατήσαμε. Αφού ΄μουν δώδεκα χρονώ που τα λέγαν αυτά, τα λέγαμεν τότες.

Το άρθρο Επήγαινα στη Μεσαριά για ν`αποχαιρετήσω και `πάντηξέ μου ο χάροντας και μου `πε στρέψε πίσω εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.

Η φουβού. Το γάλα της μάνας. Η παρασκευή του καφέ.

Ε: Δεν υπήρχαν τότε ούτε πετρογκάζια, ούτε γκαζιέρες, ούτε τίποτα, μόνο ξύλο. Ξύλο και φουβού, δεν ξέρω αν την ήξερες τη φουβού; Όπως  το μαγκάλι, ήταν ένα πράμα με πόδια, το φτιάχνανε ο γύφτος αυτό, […] με τρία πόδια. Έτσι πατούσε κάτω. Εδώ δίπλα άνοιγε ένα παραθυράκι, άνοιγε κι έκλεινε πάλι το παραθυράκι. Εδώ μέσα είχαμε ένα σίδερο και το `χανε σκάρα έτσι μέσα. Μέσα σ` αυτή τη σκάρα έβαζες τα κάρβουνα.

Σ: Από πάνω.

Ε: Από πάνω από τη σκάρα. Από κάτω ήτανε κενό κι έβγαινε από δω από το παραθυράκι, έβαλε αέρα, και έβαλες τα κάρβουνα, τα άναβες με ένα κλαδάκι, από δω φυσούσε βέβαια κι από πάνω κι από δω κι ανάβανε. Έβγαινε και η στάχτη από δω, όσο χώνευε το κάρβουνο που εγίνοντο στάχτη έβγαινε από δω. Έβαζες λοιπό απάνω εκεί το μπρίκι κι έκανες τον καφέ, το τσάι, το φλασκόμηλο, ό,τι ήθελες. Ηκάναν οι μανάδες μας το φαΐ των παιδιώ`, το βάζανε ένα κατσαρολάκι. […] Έβαλε το κατσαρόλι επάνω, έκανε η κάθε μάνα που `χε το παιδί, του `κανε το φαΐ του παιδιού. Τότες αλεύρι του `κανε, σούβλι που λέμε, με λαδάκι, με ζαχαρίτσα μέσα, το σάλευε κι όταν εγίνουντο σαν κρέμα, αυτό ταΐζανε τα παιδιά. Τα θηλάζανε βέβαια τότες οι μανάδες πολύ τα παιδιά, μέχρι μεγάλα παιδιά. Ηκάνανε γάλα, δεν τα ποτίζανε γάλα όπως τα ποτίζουν τώρα τα παιδιά. Εκείνες κάνανε γάλα οι ίδιες και τα θηλάζανε, δεν τα ποτίζανε καθόλου γάλα ξένο, τίποτα, ό,τι πίναν από την ίδια. Κάνανε πολύ γάλα τότες οι μανάδες μας, γι` αυτό ηγίνουντο και τα παιδιά γίνανε μεγάλα. Τα βυζάνανε μέχρι μεγάλα γάλα, δεν το ξέρανε το γάλα το έτοιμο, ούτε κουτί ούτε τίποτα, επίναμε ό,τι έκανε η μάνα. Αυτό εθηλάζαν και πίνανε. Και μ` αυτό ημαγειρεύαν και κάναν του παιδιού το φαγητό και έτρωγε κι εγώ το πρόλαβα τη φουβού. Η μάνα μου ήθελε να βάλουμε τον καφέ, τότες τον ηφέρναν τον καφέ ακαβούρδιστο, […] και μ` έχε εμένα η μάνα μου, τον ηκαβουρδίζαμε σ` ένα τηγάνι, να μαυρίσει ας πούμε, να γίνει το χρώμα του καφέ, αυτό το σπυρί που ήτανε, ακαβούρδιστος. Και μετά αφού είναι να καβουρδιστεί, να το βάλεις στον κόπανο, να το κοπανήσωμε, να το κοπανήσωμε, να γίνει, ας πούμε, ψιλό. Μετά ηστρώναμε ένα χαρτί, το κοσκινίζαμε με την τριχιά, να πάει κάτω το ψιλό. Όσο έβγαινε πάλι απάνω χοντρό, πάλι το κοπανούν, να το ξανακοπανήσωμε μέχρι να τελειώσει και μετά το βάλαμε στο κουτί και το βράζαμε τον καφέ σε αυτό τη φουβού που σου λέω. […] Ήτανε κουραστικό, αλλά ήταν ωραίο, παραδοσιακό.

Σ: Κοίταξε να δεις εσύ απάνω που σου λέει για την τροφή αυτή που τρώαν τα παιδιά, έτσι; Λοιπό`, αυτό το μωρό είναι θρεμμένο με αυτήν την τροφή και με το στήθος της γυναίκας, της μάνας. (Δείχνει μια παλιά φωτογραφία) […] Αυτό το μωρό, αυτό το παιδί, πόσων μηνών περίπου να `ναι… λοιπό`, είναι θρεμμένο με το στήθος της μάνας […], με το γάλα της μάνας, και με αυτό το φαΐ της φουβούς, δίχως να `χει φάει ξένη τροφή.

Το άρθρο Αυτό το παιδί είναι θρεμμένο με το στήθος της μάνας και το φαΐ της φουβούς εμφανίστηκε πρώτα στο ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΟΝΟΥΣΑΣ.